HESAP MERKEZİ · ÜCRETSİZ ARAÇ
180° Dönüşlü Merdiven Hesaplama — U Kolu, Kova ve Kesim Listesi
180° dönüşlü merdiven, iki kolun birbirine paralel gidip aralarında bir boşluk bıraktığı U formudur. Türkiye'de apartman merdivenlerinin en yaygın kurgusu budur ve zorluğu tek bir yerde toplanır: iki kol yan yana sığmak zorundadır, aralarındaki boşluk ise dönüşün yarıçapını belirler. Bu araç kat yüksekliğinizi rıht üst sınırını aşmayacak en küçük adede böler, kolları dengeli dağıtır ve basamak genişliğini verdiğiniz merdiven boşluğundan türetir. Dönüşü ister ara sahanlıkla ister yelpaze (dengelenmiş) basamakla çözebilirsiniz; iki çözüm farklı plan derinliği ve farklı kontrol seti üretir. Sonuçta rıht, basamak, adım formülü ve kol genişliği Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin merdivenler maddesindeki bantlarla künyeli olarak karşılaştırılır; ayrıca parça bazlı bir kesim listesi ve kereste hacmi çıkar. Araç ücretsizdir ve fiyat vermez; taşıyıcı sistem tahkiki, birleşim ve ankraj hesabı kapsam dışıdır.

Aracın yöntemi, saha notları ve sık sorulan sorular aşağıdaki başlıkların altında — ihtiyacınız olanı açın.
180° dönüşlü merdiven nasıl hesaplanır?
Hesap kat yüksekliğinden başlar. Kat yüksekliği, rıht üst sınırını aşmayacak en küçük tam sayıya bölünür: 285 santimetre asansörsüz bir yapıda 18 rıhta bölünür ve rıht 15,83 santimetre olur. Rıht adedi merdivenin bütün geometrisini belirlediği için ilk karar odur.
Rıhtlar sonra iki kola dağıtılır. Dönüş sahanlıkla çözülüyorsa sahanlık bir kolun son rıhtına oturur; yelpazeyle çözülüyorsa dönüş bölgesi kendi rıhtlarını ayrı tüketir ve kolların rıhtları o kadar azalır. Bir kolda basamak (yatay yüzey) sayısı, o kolun rıht sayısının bir eksiğidir; bu bir fark, merdivenin boşluğa sığıp sığmamasını tek başına belirler.
Basamak genişliği formülden değil, verdiğiniz merdiven boşluğundan türetilir: kova uzunluğundan dönüş bölgesinin derinliği düşülür ve kalan uzunluk basamak adedine bölünür. Böylece merdiven gerçekten sizin boşluğunuza oturur; yönetmelik bantları sonucu sonradan yargılar, hesabı yönlendirmez.
Kova boşluğu neden bu kadar önemli?
İki kol arasındaki açıklık, U merdivende yalnız bir aydınlık boşluğu değildir; yelpaze çözümünde dönüşün iç yarıçapının ta kendisidir. Boşluk daraldıkça yelpaze basamağının dar kenarı küçülür ve bir noktadan sonra ayak sığmaz. 90 derecelik dönüşte iç yarıçap birkaç santimlik baba kesitiyken, burada boşluğun yarısıdır — bu yüzden araç size 'kova boşluğunu şu kadar açın' diyebilir.
Kova genişliğinin ikinci işi iki kolu barındırmaktır. Kova genişliği iki kol genişliğinin toplamından küçükse merdiven bu boşluğa yan yana sığmaz; araç eksik santimi ayrı bir satırda söyler. Bu, kaba inşaat başladıktan sonra düzeltilmesi en pahalı hatalardan biridir.
Kol yönündeki uzunluk ise gidişi belirler. Kolların plan uzunluğu kova uzunluğunu aşarsa dönüş bölümü üst döşemenin altında kalır ve baş kurtarma yüksekliği düşer. Araç bu durumda taşma miktarını ve daralan geçit yüksekliğini birlikte verir.
Sahanlık mı, yelpaze basamak mı?
Ara sahanlık en güvenli çözümdür: dönüş bölgesinde basamak yoktur, kullanıcı düz bir yüzeyde döner. Bedeli plandır — sahanlık en az bir kol genişliği kadar derinlik ister ve kolların gidişinden o kadar uzunluk götürür.
Yelpaze (dengelenmiş) basamak dönüşü basamaklarla döner ve sahanlığın yediği derinliği kolun kendisine kazandırır. Karşılığında geometri zorlaşır: basamağın dar kenarı, yürüme hattındaki genişliği ve dış kenarı ayrı ayrı tutulmak zorundadır. Araç bu üç ölçüyü ayrı ayrı hesaplar.
Yelpaze basamağının adedi de serbest değildir. Çok az basamak koyarsanız her biri düz basamaktan derinleşir ve adım bozulur; çok koyarsanız yürüme hattındaki genişlik alt sınırın altına düşer. Araç bu iki kısıtı birden çözerek geçerli adet aralığını verir, tek bir alışkanlık sayısı dayatmaz.
Sahadan: U merdivende hangi ölçü sonradan düzeltilemez?
U merdivende üç şey birlikte okunur: kova ölçüsü · kol dağılımı · dönüş çözümü. Aşağıdakiler reçete değildir; uygulama projesi ve proje müellifi esastır.
Kova boşluğu neden sıfıra yaklaştırılmaz?
Yelpaze çözümünde boşluk dönüşün iç yarıçapıdır; sıfıra yaklaştıkça basamağın dar kenarı da sıfıra gider ve dönüş yürünmez hâle gelir. Sahanlık çözümünde bile boşluk küpeşte dönüşü ve montaj payı için gerekir.
Küpeşte dönüş yarıçapı için ürün föyüne bakın.
İlk ve son rıht neden diğerlerinden farklı çıkıyor?
Çünkü kat yüksekliği kaplama kalınlıklarıyla değişir. Alt ve üst kattaki döşeme kaplaması farklıysa ilk ve son rıht kayar; hesap bitmiş kot farkıyla yapılmalıdır.
Kaplama kotları uygulama projesinde tanımlıdır.
Merdiven kovaya sığmıyorsa ne yapılır?
Üç seçenek vardır: kol dağılımını değiştirmek, dönüş çözümünü sahanlıktan yelpazeye çevirerek derinlik kazanmak ya da kova ölçüsünü büyütmek. Üçü de tasarım kararıdır ve taşıyıcı sistemle birlikte değerlendirilir.
Kova ölçüsü değişikliği için proje müellifine danışın.
Yelpaze basamak kesimi neden ayrı zorluk?
Her yelpaze basamağı farklı bir açı diliminde durur ve iki kenarı paralel değildir. Kesim listesinde dış kenar ölçüsü ve dilim açısı ayrı verilir; şablon çıkarmadan kesim yapılması yaygın bir hatadır.
Şablon ve montaj sırası atölyenin kendi yöntemine bağlıdır.
Sık sorulan sorular
Basamak genişliği neden formülden değil kovadan çıkıyor?
Çünkü sahada merdiven verilen boşluğa oturtulur. Formülden türetilen bir basamak boşluğa sığmayabilir; araç önce merdiveni boşluğunuza yerleştirir, sonra ölçüleri yönetmelik bantlarıyla karşılaştırır ve sığmıyorsa taşmayı ayrıca söyler.
Kaç yelpaze basamağı koymalıyım?
Araç sayı dayatmaz, geçerli aralık verir. Alt sınır yelpaze basamağının düz basamaktan derinleşmemesinden, üst sınır dar kenarın ve yürüme hattı genişliğinin alt sınırlarından çıkar. Aralık boşsa kova boşluğunu büyütmeniz gerekir.
Baş kurtarma yüksekliği bağlayıcı mı?
Hayır. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin merdivenler maddesinde baş kurtarma için sayısal bir alt sınır bulunmamaktadır. Araç yaygın uygulama değerini karşılaştırma amacıyla gösterir ve bunu bilgi satırı olarak işaretler; bağlayıcı gereği yapının tabi olduğu özel yönetmelikten alın.
Kesim listesi doğrudan atölyeye gönderilebilir mi?
Hayır. Liste bir ön-hesaptır: boylar fire payıyla verilir, birleşim detayı, kesit tahkiki ve tolerans içermez. Kesim öncesi ölçüler yerinde alınır ve bağlayıcı ölçüler uygulama projesinden gelir.
Bu araç fiyat veriyor mu?
Hayır — bu araç fiyat vermez. Çıktı yalnız ölçü, adet, alan ve hacimdir. Merdiven yapım bedeli bu aracın çıktı tipinde yapısal olarak bulunmaz.
Hazır kurgular
Sık rastlanan ölçülerle dolu açılan sayfalar — girdileri kendi işinize göre değiştirebilirsiniz.
İlgili hesap araçları
Aynı işin komşu kalemleri — hepsi ücretsiz ve miktar odaklı.
Bu araç bilgilendirme ve ön-hesap amaçlıdır; bir mühendislik/mimarlık hizmeti, projesi veya statik/ruhsat hesabı değildir. Sonuçlar genel kabul görmüş hesap yöntemlerine ve girdilerinize dayalı yaklaşık değerlerdir; hiçbir doğruluk veya uygunluk garantisi verilmez. Kesin proje, uygulama ve son doğrulama sorumluluğu kullanıcıya ya da ilgili meslek mensubuna aittir.