Hasır çelikte levha sayısı, döşeme alanının levha alanına bölünmesiyle bulunmaz: levhalar iki eksende bindirilerek serilir. Örnek 80 metrekarelik döşemede alan bölmesi 8 levha derken, iki eksenli yerleşim 16 levha veriyor. Serilen levha alanı 161,25 metrekareye, yani net alanın iki katına çıkıyor; toplam kütle 353,48 kilogram oluyor.
Hasır çelik siparişi çoğu zaman tek bir bölme işlemiyle veriliyor: döşeme alanı bölü levha alanı. Bu işlem malzemenin nasıl serildiğini hiç hesaba katmaz, çünkü hasır levhaları yan yana dizilmez, kenarlarından üst üste bindirilir. Bindirme yalnız birkaç santimetrelik bir pay değildir; levhanın ilerlediği adımı kısaltarak hem satır hem sütun sayısını değiştirir. Aşağıdaki bölümler önce iki yöntemin farkını, sonra bindirme adımının kendisini, döşeme geometrisinin etkisini, kilogramın nereden çıktığını ve teklifte aranacak satırları ele alıyor.
Levha sayısı neden alanı bölerek bulunmaz?
Örnek döşeme 10 × 8 metre, yani 80 metrekare. Levha ölçüsü 5 × 2,15 metre olduğunda bir levhanın alanı 10,75 metrekaredir ve alan bölmesi 80 ÷ 10,75 = 7,44, yukarı yuvarlanınca 8 levha der. Aynı döşeme iki eksenli yerleşimle hesaplandığında sonuç 15 levha, yüzde 3 fire eklenince 16 levha çıkıyor.
Fark, bölme işleminin levhaları sıvı gibi saymasından geliyor. Gerçekte levha uzun eksende bir adım, kısa eksende ayrı bir adım ilerler ve her iki eksende de sayı yukarı yuvarlanır. Örnekte uzun eksende 3 sütun, kısa eksende 5 satır çıkıyor; 3 × 5 = 15. Serilen levha alanı böylece 161,25 metrekare oluyor, net alan ise 80 metrekare kalıyor. Aradaki fark bindirme ve kenar taşması kaybıdır ve bu kurguda yüzde 101,56 ölçülüyor.
Fire payı bu tabloda küçük bir kalemdir. Yüzde 3 fire tamamen kaldırıldığında sayı 16'dan yalnız 15 levhaya iniyor; alan bölmesiyle iki eksenli yerleşim arasındaki sekiz levhalık farkı üreten şey fire değil, yerleşimin kendisidir. Fire malzemenin kaybı, bindirme yerleşimin geometrisidir; ikisi ayrı satırlarda durmalı, biri diğerine gizlenmemelidir.
«Bindirme Adımı» nedir, levha ölçüsünden nasıl ayrılır?
Adım, bir levhanın bir sonrakine göre ilerlediği mesafedir: levha ölçüsünden bindirme kadar kısadır. Örnekte göz aralığı iki yönde de 15 santimetre ve bindirme iki göz seçildiğinde her yönde 30 santimetre bindirme oluyor; uzun eksende adım 5,00 yerine 4,70 metre, kısa eksende 2,15 yerine 1,85 metre. Satır ve sütun sayısı levha ölçüsüne değil bu adıma bölünerek bulunuyor.
Bindirmenin etkisi doğrusal değildir, çünkü sonuç yukarı yuvarlanır. Aynı döşemede bindirme bir göze indirildiğinde 13 levha, iki gözde 16 levha çıkıyor; üç göze çıkarıldığında ise sayı yine 16'da kalıyor. Yani ikiden üçe geçen bindirme bu ölçülerde tek levha bile eklemiyor, bir gözden ikiye geçen bindirme ise üç levha ekliyor. Bindirme boyu bir tercih değil proje verisidir, TS 500 kapsamındadır; araç değer önermez, girdiğiniz göz sayısını uygular.
İkinci girdi göz aralığıdır. Aynı iki gözlük bindirme 15 santimetrelik gözde 30, 10 santimetrelik gözde 20 santimetre ediyor; adım 4,80 ve 1,95 metreye çıkıyor. Yerleşim yine 5 satır × 3 sütun kalıyor, levha sayısı 16'da duruyor. Göz aralığını sıklaştırmak levha sayısını düşürmez, kilogramı değiştirir.
| Bindirme | Uzun eksen adımı | Yerleşim | Levha (fire dahil) | Kayıp |
|---|---|---|---|---|
| 0 göz (teorik) | 5,00 m | 4 satır × 2 sütun | 9 adet | %7,50 |
| 1 göz | 4,85 m | 4 satır × 3 sütun | 13 adet | %61,25 |
| 2 göz | 4,70 m | 5 satır × 3 sütun | 16 adet | %101,56 |
| 3 göz | 4,55 m | 5 satır × 3 sütun | 16 adet | %101,56 |
Aynı metrekare, farklı geometri: 7 levha mı, 25 levha mı?
Yerleşim adımdan çıktığı için döşemenin şekli sonucu doğrudan değiştirir. Örnek 80 metrekare tek parça hâlinde 16 levha isterken, aynı 80 metrekare dört ayrı 5 × 4 metrelik döşemeye bölündüğünde 25 levhaya çıkıyor ve kayıp yüzde 222,5'e yükseliyor. Her parça kendi kenar taşmasını üretiyor; parçalanma bindirmeden daha pahalı bir kalem hâline geliyor.
Ters yönde de aynı mekanizma çalışıyor. Adım katına yakın seçilen 9,4 × 5,55 metrelik bir döşeme 52,17 metrekare için yalnız 7 levha ve yüzde 23,63 kayıp veriyor. Buna karşılık 25 × 2 metrelik bir koridor döşemesi 50 metrekare için 13 levha ve yüzde 158 kayıp üretiyor: kısa eksende iki satır serilmek zorunda kalınıyor. Levha ölçüsü seçimi de aynı kaldıraçtır; ilk örnekte 5 metre yerine 6 metrelik levha kullanıldığında yerleşim 5 satır × 2 sütuna oturuyor ve sayı 16'dan 11'e iniyor.
Üçünde aynı soru var: döşemenin kenarları adımın katına ne kadar yakın? Yaklaştıkça kayıp düşüyor, uzaklaştıkça her kenar kendi yarım levhasını istiyor. Denenmesi gereken fire yüzdesini artırmak değil, döşeme parçalarını ve levha ölçüsünü aynı hesapta koşturmaktır.
Kilogram ayrı bir hesaptır: göz aralığı ve tel çapı
Levha sayısı geometriden çıkarken kilogram tamamen başka bir yerden gelir: birim kütle, iki yöndeki tel kesitinin göz aralığına bölünmesiyle hesaplanır. Örnek kurguda Ø5 tel ve 15 santimetre gözle 2,055 kilogram/metrekare çıkıyor, tek levha 22,09 kilogram, toplam 353,48 kilogram oluyor.
İki hesabın birbirinden bağımsız olduğu, girdileri tek tek değiştirince görünüyor. Tel çapı Ø6'ya çıkarıldığında birim kütle 2,959 kilogram/metrekareye, toplam 509,01 kilograma yükseliyor; göz aralığı 20 santimetreye açıldığında birim kütle 1,541'e, toplam 265,11 kilograma iniyor. Göz 10 santimetreye sıklaştırıldığında ise 3,083 kilogram/metrekare ve 530,22 kilogram çıkıyor. Dört kurguda da levha sayısı 16'da kalıyor, çünkü levha ölçüsü ve bindirme değişmedi.
Bu ayrım siparişte doğrudan işe yarıyor. Levha sayısı yerleşimden, kilogram ise tel ve gözden geldiği için biri değişirken diğeri sabit kalabiliyor: Ø5'ten Ø6'ya geçmek aynı 16 levhayı 353,48 kilogramdan 509,01 kilograma taşıyor. Yalnız kilogram konuşan bir sipariş kaç levha geleceğini, yalnız levha konuşan bir sipariş de kaç kilogram taşınacağını söylemez. İkisi ayrı satır olarak yazılmalı, birbirinden türetilmemelidir.
Sipariş kıyaslaması: 2,055 kg/m² mi, 4,42 kg/m² mi?
İki farklı kilogram/metrekare değeri dolaşımdadır ve karıştırılırsa sipariş şişer ya da eksik kalır. Birincisi levhanın kendi birim kütlesidir, örnekte 2,055 kilogram/metrekare. İkincisi bindirme ve fire dahil, net döşeme alanına düşen kütledir: aynı örnekte 4,42 kilogram/metrekare. İkisi arasındaki fark hatalı bir hesap değil, serilen alan ile ölçülen alan arasındaki farktır.
Kat sayısı bu tabloyu bir kez daha değiştiriyor. Aynı döşemeye alt ve üst olmak üzere iki kat hasır serildiğinde levha 31 adede, toplam kütle 684,87 kilograma, net alana düşen kütle 8,56 kilogram/metrekareye çıkıyor; paspayı takozu da 320'den 640 adede yükseliyor. Alt ve üst hasır kararı bir metraj tercihi değildir, projeden gelir.
Kıyaslama bu yüzden tek sayı üstünden yapılamaz. İki teklif aynı döşeme için 2,055 ve 4,42 kilogram/metrekare yazmış olabilir ve ikisi de doğru olabilir; birincisi levhanın künyesini, ikincisi işin sonucunu söyler. Sorulması gereken şudur: yazılan değer bindirmeyi ve fireyi içeriyor mu, kaç kat hasır varsayılmış? Bu iki cevap alınmadan iki teklifin kilogramları yan yana konulamaz.
Teklifte hangi satırlar aranır, sınır nerede biter?
Aranacak satırlar şunlar: levha ölçüsü, iki yöndeki göz aralığı, iki yöndeki tel çapı, bindirme göz sayısı, kat sayısı, fire oranı, döşeme parçalarının tek tek ölçüleri. Yanına iki kontrol satırı eklenmelidir: serilen levha alanı ile net döşeme alanı, ve yerleşimin satır × sütun dökümü. Örnek kurguda bunlar 161,25 metrekare, 80 metrekare ve 5 × 3 yerleşimidir. Paspayı takozu da unutulan bir kalemdir; örnekte tek katta 320, iki katta 640 adet çıkıyor.
Sınır da açıkça yazılmalıdır. Hasır sınıfı, göz aralığı, tel çapı ve bindirme boyu projeden gelir; bunların yeterliliği projeyi hazırlayan mühendisin kararıdır ve bir metraj aracı bu kararın yerine geçmez. nonform.ai üretilebilir tasarım platformunun hasır çelik aracı yalnız miktar tarafını tutar: adımı iki eksende ayrı hesaplar, yerleşimi satır ve sütun olarak verir, bindirme kaybını yüzde olarak gösterir, birim kütleyi tablodan ezberlemek yerine göz ve tel çapından türetir. Dönen çıktı bir ön-metrajdır ve sahada bir döşeme yerleşimiyle doğrulanması gerekir.
İlgili rehberler
Sık sorulanlar
Hasır çelikte kaç levha gerektiği nasıl bulunur?
Döşeme alanı levha alanına bölünerek değil, iki eksende ayrı ayrı bindirme adımına bölünerek. Örnek 10 × 8 metrelik döşemede adım 4,70 ve 1,85 metre çıkıyor; yerleşim 5 satır × 3 sütun, yani 15 levha oluyor ve yüzde 3 fireyle 16 levhaya ulaşıyor. Alan bölmesi aynı döşemede 8 levha derdi.
Bindirme kaybı normalde ne kadar olur?
Sabit bir oran yoktur; döşemenin ölçüsüne, levha ölçüsüne ve bindirme göz sayısına bağlıdır. Örnek kurguda tek parça döşemede yüzde 101,56, aynı alan dört parçaya bölündüğünde yüzde 222,5, adım katına yakın bir döşemede ise yüzde 23,63 ölçülüyor. Bu yüzden kayıp bir katsayı olarak değil, yerleşimden hesaplanarak verilmelidir.
Bindirmeyi bir göz artırmak siparişi ne kadar büyütür?
Doğrusal değildir, çünkü satır ve sütun sayısı yukarı yuvarlanır. Örnek döşemede bir gözden iki göze çıkmak 13 levhayı 16 levhaya taşıyor; iki gözden üç göze çıkmak ise sayıyı 16'da bırakıyor. Bindirme boyu zaten bir tercih değildir: projesine ve TS 500 kapsamındaki kurallara tabidir.
Hasırın kilogramı hangi bilgiden çıkar?
Tel çapı ve göz aralığından. İki yöndeki tel kesiti göz aralığına bölünüp nominal yoğunlukla çarpılır. Örnekte Ø5 tel ve 15 santimetre gözle 2,055 kilogram/metrekare, Ø6 telle 2,959, göz 20 santimetreye açıldığında 1,541 kilogram/metrekare çıkıyor. Üçünde de levha sayısı 16'da kalıyor.
Teklifteki kilogram/metrekare değeri neden farklı çıkıyor?
İki ayrı değer vardır. Levhanın kendi birim kütlesi örnekte 2,055 kilogram/metrekaredir; bindirme ve fire dahil net döşeme alanına düşen kütle ise 4,42 kilogram/metrekaredir. İkisi de doğrudur, ama aynı şeyi ölçmezler. Teklifleri kıyaslarken hangi değerin yazıldığı sorulmalıdır.
Bu konudaki ücretsiz hesap araçları
Yazıdaki kalemleri kendi ölçünle çalıştır.
Döşeme parçalarını, levha ölçüsünü, göz aralığını, tel çaplarını ve bindirme göz sayısını gir; yerleşim satır × sütun olarak, bindirme kaybı yüzde olarak, birim kütle geometriden türetilerek dönsün.
Kendi döşemenle levha sayısını çıkar →