Şerit Temelde Kaç m³ Kazı ve Beton Çıkar? «Kazı Tabanı»

Beton hacmi gerçekten hat çarpı kesittir: 44 metrelik hatta 60 × 60 santimlik temel 15,84 metreküp beton ister. Kazı ise aynı kesitten yürümez, çünkü kalıbın kurulması ve işçinin çalışması için çukur temelden geniş açılır. Aynı kesit kazıya uygulandığında 26,40 metreküp çıkar; gerçek kazı 61,60 metreküptür. Aradaki 35,20 metreküp hayali bir pay değil, sahada gerçekten çıkarılan topraktır.

Fark tek kalemde kalmaz. Kazı hacmi hem hafriyat işçiliğini hem nakliyeyi belirler; eksik yazılan bir kazı, eksik yazılan bir kamyon demektir. Üstelik geri dolgu da kazıdan türer: kazı eksikse dolgu da eksik çıkar. Bu yüzden metraja bakarken sorulacak cümle kısadır — bu hacim temel kesitinden mi, yoksa kazı tabanından mı yürüdü? İki sayı arasındaki oran, temel daraldıkça büyür. Örnekteki 60 santimlik temelde kazı, kesit çarpımının iki katından fazlasına çıkıyor; daha dar bir temelde aradaki makas daha da açılır.

Şerit temelde tek bir genişlik yoktur, üç tane vardır ve her biri bir öncekinin üstüne biner. Birincisi temel gövdesinin genişliğidir: örnekte 60 santim. İkincisi grobeton genişliğidir; grobeton temelin altına serilir ve kalıbın oturacağı düzgün yüzeyi verdiği için gövdeden her yandan taşar. Örnekteki 10 santimlik taşmayla serim genişliği 80 santime çıkar.

Üçüncüsü kazı tabanıdır. Grobetonun serildiği genişliğe iki yandan kalıp ve çalışma payı eklenir; 30 santimlik payla taban 1,40 metre olur. Yani kazının tabanı, temel gövdesinin genişliğinden belirgin biçimde fazladır. Sıra da bu yüzden önemlidir: çalışma payı temele değil grobeton genişliğine eklenir, çünkü işçi kalıbın dışında durur. Üç genişlik tek satıra indirildiğinde kazı ile beton aynı sayıdan türetilir ve hesap daha ilk adımda kayar. Grobeton taşması ile çalışma payı birbirinin yerine geçmez; biri malzemenin serim genişliğini, öteki insanın çalışma alanını tarif eder. Teklifte üç genişliğin de yazılı olması bu yüzden istenir.

Şev, kazı duvarının düşeyden yatırılmasıdır ve zemin koşulunun sonucudur. Tabanı değiştirmez, üst genişliği büyütür. Örnekteki 1 metre derinlikte 0,25 şev oranıyla taban 1,40 metrede kalırken üst 1,90 metreye çıkar. Kazı hacmi yamuk kesitten hesaplandığı için 61,60 metreküpten 72,60 metreküpe gider ve aradaki 11,00 metreküp ayrı bir satırda, şevin getirdiği fazla hafriyat olarak görünür.

Bu satırın ayrı durması iki işe yarar. Birincisi, şev kararı değiştiğinde hangi kalemin değiştiği görünür; ikincisi, düşey kazı seçildiğinde satır sıfır çıkar ve kazı güvenliğinin ayrı bir konu olduğu ortada kalır. Şev oranı bir tercih değil, zemin sınıfına ve derinliğe bağlı bir karardır; bu karar projeye ve iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına göre verilir. Ön-metraj yalnız seçilen oranın hacme ne kattığını gösterir. Şevsiz çalışılacak olması da kazı duvarının kendi başına ayakta kalacağı anlamına gelmez; iksa ve güvenlik önlemleri ayrı bir kalemdir ve hacim satırının içinde görünmez.

Çünkü çıkan toprağın tamamı sahadan gitmez. Kazı boşluğunun bir bölümü beton ve grobetonla dolar; kalanı temelin yanına geri serilir. Örnekte 61,60 metreküp kazıdan 15,84 metreküp beton ile 3,52 metreküp grobeton düşülür, geriye 42,24 metreküp boşluk kalır. Bu hacim geri dolgunun girdisidir ve nakliyeye çıkacak toprağın da bu sayıdan sonra belirlendiği yerdir.

İki kalem tek satırda toplandığında sahada en sık tartışılan sorulardan biri cevapsız kalır: çıkan toprak nereye gidiyor? Geri dolgu bir malzeme değil, yerinde kalan hacimdir; nakliye ise uzaklaştırılan hacimdir. Toprağın sahada serilip serilemeyeceği ayrı bir karardır ve nakliye kalemini doğrudan değiştirir. Şev oranı büyüdükçe geri dolgu da büyür, çünkü fazla hafriyatın tamamı beton hacmine dönüşmez; örnekte 42,24 metreküp 53,24 metreküpe çıkar. Bu iki sayının farkı doğrudan kamyon adedine dönüşür; kazılan toprağın gevşeyip hacim kazanması ise ayrı bir adımdır ve nakliyeyi bir kez daha büyütür.

Donatı metrajı iki koldan gelir. Boyuna donatı hat boyunca uzanır ve ek yerlerindeki bindirme payıyla büyür; örnekte 8 adet 14 milimetrelik çubuk, yüzde 12 bindirme ve fireyle 410,01 metre, yani 495,46 kilogram eder. Etriye ise aralığa bağlıdır: 20 santim aralıkla 221 adet çıkar ve kanca payı eklenmiş 2,20 metrelik çevreyle 199,53 kilogram olur. İkisinin toplamı 694,99 kilogramdır.

Asıl iş bir sonraki satırda: toplam donatının beton hacmine oranı. Örnekte 694,99 kilogram 15,84 metreküpe bölününce metreküp başına 43,88 kilogram çıkar. Bu sayı bir hedef değildir ve olması gereken bir değer önermez; girdiğiniz çap, adet ve aralığın karşılığıdır. İşe yaradığı yer karşılaştırmadır: projedeki donatı listesinden çıkan oranla yan yana konduğunda ön-metrajın hangi yönde saptığı tek bakışta görünür. Kesit ve donatı kararı projeyi hazırlayan mühendisindir; ön-metrajın işi o kararı üretmek değil, girilen sayılarla tutarlı olup olmadığını görünür kılmaktır.

Aranacak satırlar şunlar: temel hattı dış çevre ve iç aks ayrı ayrı, temel kesiti, grobeton kalınlığı ve taşma payı, kazı taban genişliği, kazı derinliği, şev oranı, kazı hacmi, şevin getirdiği fazla hafriyat, grobeton hacmi, beton hacmi ve sınıfı, kalıp alanı, boyuna donatı ile etriye ayrı ayrı, donatı oranı, geri dolgu. Kazı ile betonun tek satırda toplanması en sık karşılaşılan eksiktir.

Kaba çizgi elde de çıkar: ayak izinin çevresini bulup iç aks hattını ekleyin, kesiti çarpıp betonu alın, grobeton genişliğine iki yandan çalışma payı ekleyip kazı tabanını kurun, derinlikle çarpın, betonu ve grobetonu düşüp geri dolguyu bulun. nonform.ai üretilebilir tasarım platformunun şerit temel aracı bu adımları sırayla tutar ve kazıyı, grobetonu, betonu, kalıbı, donatıyı ve geri dolguyu ayrı satırlarda verir. Dönen çıktı bir ön-metrajdır: miktar verir, kesitin ya da donatının yeterliliği hakkında bir sonuç bildirmez.