HESAP MERKEZİ · ÜCRETSİZ ARAÇ
Temel Çukuru Kazı Hesabı — Şev, Kabarma ve Geri Dolgu
Temel çukurunda kazılan hacim, yapının ölçüsüyle aynı değildir. Kalıp kurulup sökülecekse çukur her kenarda bir çalışma payı kadar geniştir; çeper şevli açılıyorsa ağız tabandan belirgin biçimde büyüktür; kamyona yüklenen toprak yerindeki hacminden kabarmış hâlde çıkar ve geri dolgu sıkışınca küçülür. Bu araç dört hacmi birbirinden ayırır: yerinde kazı, sıyrılan bitkisel toprak, nakledilecek kabarmış hacim ve sıkışma payı eklenmiş geri dolgu. Böylece kamyon seferi ile dolgu ihtiyacı aynı sayıdan türetilmez.
Aracın yöntemi, saha notları ve sık sorulan sorular aşağıdaki başlıkların altında — ihtiyacınız olanı açın.
Şevli kazı hacmi nasıl hesaplanır?
Önce kazı tabanı kurulur: yapının plan ölçüsüne her kenarda çalışma payı eklenir. 8 × 6 m'lik bir temel, 60 cm çalışma payıyla 9,20 × 7,20 m tabanla kazılır. Bu pay kalıbın kurulup sökülebilmesi, yalıtım yapılabilmesi ve drenajın serilebilmesi içindir; sıfır bırakılırsa kazı, yapının dış yüzüne yapışır.
Sonra şev açılır. Şev oranı, bir birim düşeye kaç birim yatay açılacağını söyler: 1:0,5 oranında 3 m derinlikte her kenar 1,5 m dışarı taşar ve ağız ölçüsü 12,20 × 10,20 m olur. Hacim bu iki dikdörtgen arasındaki gövdedir ve prizmatoid (Simpson) bağıntısıyla bulunur: alt alan, dört katı alınmış orta kesit ve üst alanın ağırlıklı ortalaması derinlikle çarpılır. Yalnız üst alanı derinlikle çarpmak hacmi büyütür, yalnız tabanı çarpmak küçültür.
Bitkisel toprak ayrı hesaplanır. Sıyırma, kazı ağzının tamamı boyunca yapılır ve çıkan malzeme dolguda kullanılmadığı için ayrı bir kalem olarak listelenir. Kazı derinliği bu sıyrılmış kottan aşağı ölçülür.
Kabarma ve sıkışma neden ayrı hesaplanır?
Yerinden sökülen toprak gevşer ve hacmi büyür. Kabarma yüzdesi zemin sınıfına göre değişir; kumlu zeminde daha düşük, killi ve kayalı zeminde daha yüksektir. Kamyon seferi bu büyümüş hacimden çıkar — yerinde ölçülen hacimle sefer hesaplamak sistematik olarak az sefer gösterir.
Geri dolgu ise ters yönde çalışır. Serilen gevşek katman tokmaklanınca küçülür; boşlukta kalan hacmi doldurmak için serilmesi gereken malzeme, o hacimden fazladır. Araç bu payı sıkışma yüzdesinden türetir ve dolgu ihtiyacını gevşek malzeme cinsinden verir.
İki hacim karşılaştırılınca sonuç ikiye ayrılır: kabarmış kazı dolgudan fazlaysa aradaki fark uzaklaştırılacak artan topraktır ve sefer sayısı bundan bulunur; azsa dışarıdan dolgu getirilmesi gerekir. Yapı hacmi girildiğinde çukurun içinde kalacak yapının yer kapladığı hacim dolgudan düşülür.
Şev mi, iksa mı?
Şev oranı sıfır girildiğinde çeper düşey demektir; düşey kazı ancak destek sistemiyle (iksa) güvenli tutulabilir. Kazı çalışmalarında alınacak önlemler Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği kapsamındadır ve gerekli önlem zemin etüdüne göre belirlenir. Araç bu durumda şev yüzeyi yerine iksa alanını listeler.
Şevli kazıda çeper yüzeyi de bir miktardır: erozyon örtüsü, brandalama ve yüzey suyu önlemleri bu alandan planlanır. Araç şev yüzeyini dört yamuk yan yüzün toplamı olarak verir.
Sahadan: kazı hacminde hata nerede oluşur?
Kazı miktarında tartışma çoğu zaman formülde değil, hangi hacmin konuşulduğunda çıkar. Aşağıdaki notlar reçete değildir; zemin etüdünüz ve uygulayıcınız esastır.
Hakediş hangi hacim üzerinden yazılır?
Genellikle yerinde (sıkı) hacim esas alınır; kamyon üstünde ölçülen hacim kabarmış hâldedir ve daha büyüktür. Aynı kazı için iki farklı sayı konuşuluyorsa ilk bakılacak yer budur.
Ölçüm yönteminin hangisi olduğunu sözleşmenizden teyit edin.
Şev oranını kim belirler?
Zemin sınıfı, su durumu ve kazı derinliği belirler; sahada gözle seçilen bir değer değildir. Aracın varsayılanı bir başlangıç noktasıdır, zemin etüdünüzdeki değeri girmeniz gerekir.
Şev oranı büyüdükçe hacim hızla artar — 3 m derinlikte 1:0,5 ile 1:1 arasındaki fark küçük değildir.
Geri dolgu neden hep eksik geliyor?
Çünkü kazıdan çıkan malzemenin bir kısmı bitkisel topraktır ve dolguda kullanılmaz; kalan kısım da sıkışınca hacim kaybeder. Araç sıkışma payını ayrı gösterir, böylece eksik kalan miktar baştan görünür.
Sefer sayısı neden tam çıkmıyor?
Kasa hacmi ile kabarmış hacim tam bölünmediği için son sefer yarım kalır; araç sefer sayısını yukarı yuvarlar. Kasa hacmini kendi kamyonunuza göre girmeniz sonucu belirgin biçimde değiştirir.
Kasa hacmi ve doldurma pratiği için nakliyecinizle konuşun.
Sık sorulan sorular
Neden kazı ölçüsü temel ölçüsünden büyük çıkıyor?
Çünkü kalıbın kurulup sökülmesi, yalıtım ve drenaj için her kenarda bir çalışma payı gerekir; ayrıca şevli kazıda ağız tabandan derinlik × şev oranı kadar dışarı taşar. Araç ikisini ayrı girdi olarak alır, böylece hangisinin hacmi ne kadar büyüttüğü görülebilir.
Kabarma yüzdesini kaç almalıyım?
Bu değer zemin sınıfına bağlıdır ve zemin etüdü raporunuzdan ya da uygulayıcınızdan alınmalıdır. Araç varsayılan olarak %25 kullanır ve değeri ayarlanabilir bırakır; çıkan sefer sayısı doğrudan bu orana bağlıdır.
Geri dolguda kazıdan çıkan toprağı kullanabilir miyim?
Kullanılabilirlik malzemenin cinsine ve sıkışabilirliğine bağlıdır; bitkisel toprak dolguda kullanılmaz, bu yüzden araç onu ayrı bir kalem olarak gösterir. Kalan malzemenin uygunluğu zemin raporunuza ve şartnamenize göre değerlendirilir.
Birden çok çukuru aynı anda hesaplayabilir miyim?
Evet. Listeye her çukuru ayrı satır olarak ekleyin; çalışma payı, şev oranı ve kabarma tüm satırlara aynı şekilde uygulanır ve hacimler toplanır. Ağız ölçüsü olarak en büyük çukurun ölçüsü gösterilir.
Bu araç fiyat veriyor mu?
Hayır — bu araç fiyat vermez. Çıktı yalnız miktardır: m³ hacim, m² yüzey, ton kütle ve sefer adedi. Fiyat alanı bu aracın çıktı tipinde yapısal olarak bulunmaz.
Hazır kurgular
Sık rastlanan ölçülerle dolu açılan sayfalar — girdileri kendi işinize göre değiştirebilirsiniz.
İlgili hesap araçları
Aynı işin komşu kalemleri — hepsi ücretsiz ve miktar odaklı.
Bu araç bilgilendirme ve ön-hesap amaçlıdır; bir mühendislik/mimarlık hizmeti, projesi veya statik/ruhsat hesabı değildir. Sonuçlar genel kabul görmüş hesap yöntemlerine ve girdilerinize dayalı yaklaşık değerlerdir; hiçbir doğruluk veya uygunluk garantisi verilmez. Kesin proje, uygulama ve son doğrulama sorumluluğu kullanıcıya ya da ilgili meslek mensubuna aittir.