HESAP MERKEZİ · ÜCRETSİZ ARAÇ
Hendek Kazı Hesabı — Yatak, Örtü Dolgusu ve Tabaka Sayısı
Hendekte kazılan hacim ile geri dolan hacim aynı değildir. Kesit aşağıdan yukarı dört bölgeye ayrılır: boru altındaki yatak, borunun kendisi, boru çevresini saran örtü dolgusu ve en üstteki geri dolgu. Yatak ve örtü genellikle dışarıdan getirilen seçilmiş malzemedir; boru ise kendi hacmi kadar dolgunun yerini kapatır. Bu araç dört bölgeyi ayrı ayrı hesaplar, üst dolgunun kaç sıkıştırma tabakasında kapanacağını verir ve kazıdan artan malzemeyi kabarmış hâliyle kamyon seferine çevirir.
Aracın yöntemi, saha notları ve sık sorulan sorular aşağıdaki başlıkların altında — ihtiyacınız olanı açın.
Hendek kesiti nasıl bölünür?
Taban genişliği borunun dış çapına ve çalışma alanına göre seçilir; boru ile hendek çeperi arasında sıkıştırma yapılabilecek kadar boşluk kalmalıdır. Taban üzerine önce yatak serilir — bu katman borunun düzgün oturmasını sağlar ve yükü tabana yayar.
Boru yatağın üstüne oturur. Borunun kapladığı hacim bir dolgu kalemi değildir; tersine, dolgudan düşülmesi gereken bir hacimdir. Araç boru hacmini silindir olarak hesaplar ve örtü bölgesinden çıkarır.
Boru çevresi ve üstü, boruyu koruyan seçilmiş malzemeyle doldurulur. Bu bölgenin yüksekliği boru dış çapı artı örtü kalınlığıdır. Kalan yükseklik ise üst geri dolgudur ve çoğunlukla kazıdan çıkan malzemeyle kapanır.
Şev oranı sıfırdan büyükse çeper yukarı doğru açılır ve üst bölgede kesit genişler. Araç bu yüzden üst dolguyu taban alanıyla değil, toplam kazı hacminden alt üç bölgeyi çıkararak bulur.
Tabaka sayısı neden önemli?
Geri dolgu tek seferde doldurulmaz; belirli kalınlıkta katmanlar hâlinde serilip her katman ayrı sıkıştırılır. Tabaka kalınlığı büyüdükçe alt kısım yeterince sıkışmaz ve zamanla oturma görülür. Araç dolgu yüksekliğini girdiğiniz tabaka kalınlığına bölerek kaç katman gerekeceğini söyler; bu sayı iş programı ve sıkıştırma ekipmanı planı için doğrudan kullanılır.
Sıkışma payı da buradan gelir: serilen gevşek malzeme sıkıştıktan sonra hacim kaybeder, bu yüzden getirilecek malzeme miktarı kapanacak hacimden fazladır. Araç yatak, örtü ve üst dolgunun üçünü de sıkışma paylı gevşek hacim olarak verir.
Şev, iksa ve güvenlik
Şev oranı sıfır girildiğinde çeper düşey demektir; bu durumda hendeğin destek sistemiyle (iksa) tutulması gerekir ve araç şev yüzeyi yerine iksa alanını listeler. Kazı çalışmalarında alınacak önlemler Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği kapsamındadır; gerekli çözüm zemin durumuna ve derinliğe göre belirlenir.
Şevli kazıda ise ağız genişler ve hem kazı hacmi hem de üst dolgu artar. Aynı boru hattı için 1:0 ile 1:0,5 arasındaki fark, derinlik büyüdükçe hızla açılır.
Sahadan: hendekte miktar nerede kayar?
Hendek hesabında tartışma çoğu zaman kesitin nasıl bölündüğünde çıkar. Aşağıdaki notlar reçete değildir; şartnameniz ve uygulayıcınız esastır.
Kum siparişi neden hep eksik geliyor?
Çünkü yatak ve örtü ayrı hesaplanmadığında yalnız yatak sipariş edilir; oysa boru çevresini saran malzeme çoğunlukla aynı seçilmiş malzemedir ve hacmi yataktan büyüktür. Araç ikisini ayrı satır olarak verir.
Hangi bölgede hangi malzemenin isteneceğini şartnamenizden teyit edin.
Geri dolgu neden artıyor ya da eksiliyor?
Kazı kabarır, dolgu sıkışır. İki oran farklı olduğu için kazıdan çıkan malzeme dolguya ya fazla gelir ya da yetmez. Araç artan miktarı kamyon seferine, eksik durumu ise ayrı bir kaleme çevirir.
Şev oranı büyüdükçe üst dolgu payı da büyür — kesitin üstü aşağıdan geniştir.
Taban genişliğini nasıl seçmeliyim?
Boru dış çapının iki yanında sıkıştırma yapılabilecek çalışma boşluğu kalmalıdır. Araç boru çapı taban genişliğini aştığında hesabı durdurur ve uyarır.
Hendek derinliği kesit bölgelerinden küçükse ne olur?
Yatak + boru + örtü toplamı derinliği aşıyorsa kesit fiziksel olarak kurulamaz; araç bu durumda hesabı yapmaz ve ölçüleri kontrol etmenizi ister.
Sık sorulan sorular
Yatak ve örtü malzemesini neden ayrı hesaplıyorsunuz?
Çünkü ikisi de çoğunlukla dışarıdan getirilen seçilmiş malzemedir (kum, mıcır) ve kazıdan çıkan toprakla karşılanmaz. Ayrı kalem olarak görünmezse hem eksik sipariş verilir hem de geri dolgu miktarı olduğundan büyük çıkar.
Boru çapını sıfır girersem ne olur?
Borusuz kanal kazısı hesaplanır: yatak ve örtü bölgeleri korunur, boru hacmi kalemi listeden düşer. Drenaj hendeği ya da kablo kanalı için bu kullanım uygundur.
Tabaka kalınlığını kaç almalıyım?
Bu değer sıkıştırma ekipmanına ve şartnamenize bağlıdır; araç varsayılan olarak 25 cm kullanır ve ayarlanabilir bırakır. Tabaka kalınlığı arttıkça katman sayısı azalır, ancak sıkıştırma etkinliği ekipmanın kapasitesiyle sınırlıdır.
Farklı kesitli hat parçalarını birlikte hesaplayabilir miyim?
Evet. Her hat parçasını ayrı satır olarak ekleyin; uzunluk, taban genişliği ve derinlik satır bazında girilir, kesit bölgeleri ve paylar tüm satırlara aynı şekilde uygulanır. Tabaka sayısı en derin parçaya göre gösterilir.
Bu araç fiyat veriyor mu?
Hayır — bu araç fiyat vermez. Çıktı yalnız miktardır: m³ hacim, m² çeper alanı, tabaka ve sefer adedi. Fiyat alanı bu aracın çıktı tipinde yapısal olarak bulunmaz.
Hazır kurgular
Sık rastlanan ölçülerle dolu açılan sayfalar — girdileri kendi işinize göre değiştirebilirsiniz.
İlgili hesap araçları
Aynı işin komşu kalemleri — hepsi ücretsiz ve miktar odaklı.
Bu araç bilgilendirme ve ön-hesap amaçlıdır; bir mühendislik/mimarlık hizmeti, projesi veya statik/ruhsat hesabı değildir. Sonuçlar genel kabul görmüş hesap yöntemlerine ve girdilerinize dayalı yaklaşık değerlerdir; hiçbir doğruluk veya uygunluk garantisi verilmez. Kesin proje, uygulama ve son doğrulama sorumluluğu kullanıcıya ya da ilgili meslek mensubuna aittir.