HESAP MERKEZİ · ÜCRETSİZ ARAÇ
Tek Eğimli Çatı Hesaplama — Eğik Boy, Mertek ve Aşık Metrajı
Tek eğimli çatı — sundurma, shed ya da tek yöne akan çatı — sade göründüğü için çoğu zaman kabaca hesaplanır: plan alanı ölçülür, üstüne biraz pay eklenir ve sipariş verilir. Oysa bu çatının bütün matematiği tek bir kırılmada toplanır: elinizde plan ölçüsü vardır, kaplamanız gereken yüzey ise eğimin büyüttüğü YÜZEYdir. Bu araç zinciri baştan kurar; önce eğimi açıya, açıyı eğik boya çevirir, sonra o eğik boyun üstüne oturan taşıyıcı ızgarayı çıkarır: mertek aralığından mertek adedi, mertek adedinden toplam kereste boyu, kereste stok boyundan kaç parça satın alınacağı. Saçak çıkmasını ayrı bir kalem olarak taşır, çünkü çıkma da eğimlidir ve kaplama alanını sessizce büyütür. Sonuçta yalnız bir alan değil, sahaya inen bir liste elde edersiniz: mertek, aşık, alın tahtası hattı, rüzgârlık hattı ve fire dahil kaplama yüzeyi. Araç fiyat vermez; çıktı yalnız miktar ve uzunluktur.
Aracın yöntemi, saha notları ve sık sorulan sorular aşağıdaki başlıkların altında — ihtiyacınız olanı açın.
Eğim, eğik boyu nasıl büyütür?
Yüzde eğim, açının tanjantıdır: %35 eğim, yatayda 100 birim gidilirken düşeyde 35 birim çıkılması demektir. Bu tanım iki sonucu birden verir. Birincisi kot farkı — saçak ile mahya arasındaki düşey mesafe — doğrudan plan derinliği ile eğim yüzdesinin çarpımıdır; 6 metre plan derinliğinde %35 eğim 2,10 metre kot farkı üretir.
İkincisi eğik boydur: çatı düzleminin üstünde yürüdüğünüz gerçek mesafe. Bu, plan derinliğinin eğim açısının kosinüsüne bölünmesiyle bulunur. %35 eğimde çarpan yaklaşık 1,06'dır, yani 6 metrelik plan derinliği 6,35 metre eğik boy eder. %60 eğimde çarpan 1,17'ye, %100 eğimde (45°) 1,41'e çıkar. Kaplama, mertek ve örtü metrajı bu boydan hesaplanmazsa eksik malzeme sipariş edilir.
Saçak çıkması bu boyun üstüne eklenir ve o da eğimlidir. Duvar dışına 50 cm taşan bir saçak, plan görünüşünde 50 cm görünse de gerçekte eğim boyunca daha uzun bir yol kat eder; araç bu farkı düzlemin eğik boyuna dahil eder.
Taşıyıcı ızgara: mertek ve aşık sayımı
Mertekler eğim yönünde, yani saçaktan mahyaya doğru uzanır; sayıları eksen aralığından çıkar. Uzunluğu 12 metre olan bir düzlemde 60 cm eksen aralığı 21 mertek eder — 12/0,60 = 20 aralık, aralıklardan bir fazlası mertek demektir. Araç iki uçtaki mertekleri de sayar; sahada en sık atlanan kalem budur.
Aşıklar mahyaya paraleldir ve merteklerin altında geçer. Sayıları eğik boya bölünen aşık aralığından çıkar; toplam aşık boyu ise sıra sayısı ile düzlem uzunluğunun çarpımıdır. Aşık aralığı büyüdükçe mertek daha uzun açıklık geçer — bu bir statik karardır, araç yalnız seçtiğiniz aralığın metrajını verir.
Kereste stok adedi ayrı bir kalemdir. Eğik boy piyasada bulunan stok boyunu aşarsa her mertek birden fazla parçadan kurulur; araç kaç stok boyu gerektiğini sayar. Ekli mertek yapılıp yapılamayacağı ise malzeme ve bağlantı detayına bağlıdır ve bu aracın kapsamı dışındadır.
Kenar hatları ve fire
Çatı metrajının m² ile ölçülmeyen kısmı kenarlardır. Saçak hattı boyunca alın tahtası ya da damlalık profili gider; yan kenarlar boyunca rüzgârlık gider; mahya hattı boyunca ayrı bir kapama çözümü kurulur. Bu üç hat metre üstünden sipariş edilir ve alan hesabından türetilemez — araç üçünü ayrı ayrı toplar.
Fire payı kaplama yüzeyine uygulanır. Tek eğimli çatıda fire genellikle daha düşüktür çünkü mahya-dere kırılması yoktur; buna karşılık baca, havalandırma ve çatı penceresi çevresindeki kesimler payı yükseltir. Varsayılan %7 orta bir değerdir; çıkıntısı çok olan çatılarda artırmak yaygındır.
Kar ve rüzgâr yükü bu hesabın dışındadır. Yük hesabı TS EN 1991-1-3 (kar yükleri) ve TS EN 1991-1-4 (rüzgâr etkileri) kapsamındadır; mertek ve aşık kesitinin yeterliliği ise TS EN 1995-1-1 ve TS 647 çerçevesinde yapılan bir ahşap yapı hesabıdır. Bu araç kesit önermez ve yeterlilik beyan etmez.
Sahadan: tek eğimli çatıda metraj nerede kayar?
Bu çatıda üç şey sonucu kaydırır: plan-eğik boy karışıklığı, saçak çıkmasının unutulması ve kenar hatlarının hiç sayılmaması. Aşağıdaki notlar reçete değildir; proje detayı ve uygulayıcı esastır.
Plan alanıyla sipariş verirsem ne kadar eksik kalırım?
Fark doğrudan eğim çarpanı kadardır: %35 eğimde yaklaşık %6, %60 eğimde %17, %100 eğimde %41. Yüz metrekarelik bir sundurmada %60 eğim, on yedi metrekare eksik malzeme demektir.
Kendi eğiminizi projeden ya da saçak-mahya kot farkından teyit edin.
Mertek sayısını neden bir fazla çıkarıyor?
Çünkü aralık sayısı ile eleman sayısı aynı şey değildir. On iki metreye altmış santimde yirmi aralık sığar ama yirmi bir mertek gerekir; iki uçtaki mertekler unutulduğunda sahada tam iki eleman eksik kalır.
Saçak çıkmasını hesaba katmasam ne olur?
Kaplama alanı eksik çıkar ve alın tahtası hattı da kısa hesaplanır. Elli santimlik bir çıkma, on iki metre uzunluğunda bir düzlemde altı metrekarenin üstünde ek kaplama demektir.
Saçak boyu imar durumuna ve cephe koruma tercihine göre değişir.
Aşık aralığını büyütürsem malzemeden kazanır mıyım?
Aşık sayısı düşer, ancak mertek daha uzun açıklık geçmek zorunda kalır ve kesit büyümesi gerekebilir. Bu bir denge problemidir ve statik hesapla çözülür; metraj tek başına karar vermez.
Açıklık kararınız için ilgili meslek mensubuna danışın.
Sık sorulan sorular
Eğimi derece olarak biliyorum, yüzdeye nasıl çeviririm?
Yüzde eğim, açının tanjantının 100 katıdır. 15° eğim yaklaşık %27, 30° eğim yaklaşık %58, 45° eğim ise tam %100 eder. Araç yüzde eğim ister; ara değerlerde bu dönüşümü kullanabilirsiniz.
Plan derinliğini mi yoksa eğik boyu mu girmeliyim?
Plan derinliğini girin — yani saçak ile mahya duvarı arasındaki yatay mesafeyi. Eğik boyu araç kendisi hesaplar. Yanlışlıkla eğik boyu girerseniz sonuç bir kez daha büyütülmüş olur.
Mertek kesitini araç seçiyor mu?
Hayır. Kesit alanı yalnız raporlanır; hangi kesitin yeterli olduğu kar-rüzgâr yükü, açıklık ve malzeme sınıfına bağlı taşıyıcı sistem değerlendirmesinin sonucudur. Kesit kararı için ilgili meslek mensubuna danışın.
Birden çok çatı düzlemini aynı anda hesaplayabilir miyim?
Evet. Her düzlemi ayrı satır olarak ekleyin; araç hepsini aynı eğimle çözer ve toplamları birlikte verir. Farklı eğimdeki düzlemler için hesabı ayrı ayrı çalıştırmak daha doğru sonuç verir.
Bu araç fiyat veriyor mu?
Hayır — bu araç fiyat vermez. Çıktı yalnız miktar, uzunluk ve adettir. Fiyat alanı bu aracın çıktı tipinde yapısal olarak bulunmaz.
Hazır kurgular
Sık rastlanan ölçülerle dolu açılan sayfalar — girdileri kendi işinize göre değiştirebilirsiniz.
İlgili hesap araçları
Aynı işin komşu kalemleri — hepsi ücretsiz ve miktar odaklı.
Bu araç bilgilendirme ve ön-hesap amaçlıdır; bir mühendislik/mimarlık hizmeti, projesi veya statik/ruhsat hesabı değildir. Sonuçlar genel kabul görmüş hesap yöntemlerine ve girdilerinize dayalı yaklaşık değerlerdir; hiçbir doğruluk veya uygunluk garantisi verilmez. Kesin proje, uygulama ve son doğrulama sorumluluğu kullanıcıya ya da ilgili meslek mensubuna aittir.