HESAP MERKEZİ · ÜCRETSİZ ARAÇ
Beşik Çatı Hesaplama — Mahya Yüksekliği, Mertek Boyu ve Yüzey Metrajı
Beşik çatı en çok bilinen çatıdır ve tam bu yüzden en çok gözden kaçan hataları barındırır. Sahada hesap çoğu zaman şöyle yapılır: bina alanı ölçülür, üstüne eğim için bir pay eklenir, sipariş verilir. Oysa beşik çatının bütün metrajı tek bir ölçüden — bina genişliğinden — türer ve oradan iki ayrı yöne dallanır. Mahya yüksekliği yarı genişlikle eğim oranının çarpımıdır; mertek boyu ise aynı yarı genişliğin eğik düzlem üstündeki karşılığıdır. Bu iki sayı bilinmeden ne kereste siparişi ne de alınlık duvarının yüksekliği doğru çıkar. Araç bir ayrımı daha yapar ve sahada en sık karışan şeyi ayırır: saçak çıkması eğim yönünde çalışır ve mertek boyunu uzatır, alınlık çıkması ise mahya yönünde çalışır ve çatıyı uç duvarların dışına taşırır. İkisi tek bir alana sıkıştırıldığında rüzgârlık metresi ile alın tahtası metresi birlikte kayar. Çıktı yalnız bir alan değildir: mahya kotu, mertek adedi ve toplam boyu, üç ayrı kenar hattı, alınlık üçgeninin alanı, çatı altı boşluk hacmi ve fire dahil kaplama yüzeyi ayrı ayrı listelenir. Bu araç ücretsizdir ve fiyat vermez; çıktı yalnız miktar, uzunluk ve adettir. Hesap sonuçları ön hesaptır; kesin teklif uygulayıcıdan alınır.
Aracın yöntemi, saha notları ve sık sorulan sorular aşağıdaki başlıkların altında — ihtiyacınız olanı açın.
Mahya yüksekliği nasıl hesaplanır?
Yüzde eğim, açının tanjantıdır: %40 eğim, yatayda 100 birim gidilirken düşeyde 40 birim çıkılması demektir. Beşik çatıda mahya bina ortasından geçtiği için bu tırmanış yarı genişlik boyunca sürer. Dokuz metre genişliğinde bir binada yarı genişlik 4,5 metredir; %40 eğimde mahya, saçak kotunun 1,80 metre üstüne çıkar. Aynı bina %60 eğimde 2,70 metreye, %100 eğimde 4,50 metreye çıkar — yani eğim iki katına çıktığında mahya da iki katına çıkar.
Mertek boyu bu tırmanışın hipotenüsüdür ve plan derinliğinin eğim açısının kosinüsüne bölünmesiyle bulunur. %40 eğimde çarpan yaklaşık 1,077'dir; 4,5 metrelik yarı genişlik 4,85 metre eğik boy eder. Saçak çıkması bunun üstüne eklenir çünkü çıkma da eğimlidir. Elli santimlik bir saçakla mertek 5,35 metreye çıkar ve bu, kereste boyu seçimini doğrudan etkileyen sayıdır.
Mahya yüksekliği yalnız çatının kendisi için değil, alınlık duvarı için de gerekir. İki uçtaki üçgen duvarların toplam alanı, bina genişliği ile mahya yüksekliğinin çarpımına eşittir — çünkü iki üçgen birleştiğinde bir dikdörtgen eder. Bu kalem duvar, yalıtım ve cephe kaplaması metrajına doğrudan girer ve çatı hesabından ayrı yapıldığında çoğu zaman unutulur.
Saçak ile alınlık çıkması neden ayrı hesaplanır?
Saçak çıkması eğim yönündedir: duvarın dışına taşan ve suyu cepheden uzaklaştıran kısımdır. Mertek boyunu uzatır, kaplama alanını büyütür ve alın tahtası hattını belirler. Alınlık çıkması ise mahya yönündedir: çatının uç duvarların dışına taştığı kısımdır, rüzgârlık profilini ve mahya boyunu belirler. Bu iki çıkma farklı projelerde farklı değerlerdedir ve tek alana indirildiğinde iki kalem birden yanlış çıkar.
Rakamla bakmak farkı görünür kılar. On dört metre uzunluğunda bir binada 40 santimlik alınlık çıkması çatıyı 14,8 metreye uzatır; bu, iki düzlemde toplam birkaç metrekare ek kaplama demektir. Kırk santim ihmal edildiğinde eksik kalan yalnız kaplama olmaz — rüzgârlık profili de kısa sipariş edilir ve o profil metre üstünden satılır.
Araç üç kenar hattını ayrı ayrı toplar: mahya hattı, saçak (alın tahtası) hattı ve rüzgârlık hattı. Üçü de metre üstünden sipariş edilir ve hiçbiri alan hesabından türetilemez. Sahada en sık atlanan kalem budur; metrekare doğru çıkar, metre eksik kalır.
Mertek adedi ve çatı altı hacim
Mertekler eğim yönünde, saçaktan mahyaya doğru uzanır; sayıları eksen aralığından çıkar. Alınlık çıkmaları dahil 14,8 metre uzunluğundaki bir düzlemde 60 santim eksen aralığı 25 mertek eder — 14,8 bölü 0,60 yirmi dört aralık verir, aralıklardan bir fazlası mertek demektir. İki düzlem olduğu için toplam 50 mertek gider ve toplam kereste boyu bu adedin mertek boyuyla çarpımıdır.
Çatı altı boşluk hacmi ayrı bir kalemdir ve iki işe yarar. Birincisi havalandırma: çatı arası havalandırması hacimle orantılı boyutlandırılır. İkincisi kullanım kararı: hacim, çatı arasının depo ya da yaşam alanı olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğinin ilk göstergesidir. Kullanılabilir alanın ne kadarının gerçekten ayakta durulabilir olduğu ayrı bir sorudur ve çatı katı aracının konusudur.
Kar ve rüzgâr yükü bu hesabın dışındadır. Yük hesabı TS EN 1991-1-3 (kar yükleri) ve TS EN 1991-1-4 (rüzgâr etkileri) kapsamındadır; mertek kesitinin yeterliliği ise TS EN 1995-1-1 ve TS 647 çerçevesinde yapılan bir ahşap yapı hesabıdır. Bu araç kesit önermez ve yeterlilik beyan etmez. Çatı eğimi ve yüksekliğine ilişkin sınırlar için Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ile yerel imar yönetmeliği ve plan notları esastır.
Sahadan: beşik çatıda metraj nerede kayar?
Bu çatıda dört şey sonucu kaydırır: yarı genişlik karışıklığı, iki çıkmanın birleştirilmesi, kenar hatlarının hiç sayılmaması ve alınlık duvarının unutulması. Aşağıdaki notlar reçete değildir; proje detayı ve uygulayıcı esastır.
Plan alanıyla sipariş verirsem ne kadar eksik kalırım?
Fark eğim çarpanı kadardır: %40 eğimde yaklaşık %8, %60 eğimde %17, %100 eğimde %41. Buna çıkmalar da eklenir; on dört metreye dokuz metrelik bir binada 60 cm saçak ve 40 cm alınlık çıkması tek başına yirmi metrekarenin üstünde ek yüzey demektir.
Kendi eğiminizi projeden ya da saçak-mahya kot farkından teyit edin.
Alınlık üçgenini neden ayrı kalem veriyor?
Çünkü o bir çatı yüzeyi değil, duvar yüzeyidir; kaplaması, yalıtımı ve işçiliği çatıdan farklıdır. İki üçgenin toplam alanı bina genişliği ile mahya yüksekliğinin çarpımına eşittir ve çatı metrajından türetilemez.
Mertek sayısını neden bir fazla çıkarıyor?
Aralık sayısı ile eleman sayısı aynı şey değildir. On dört metre sekseni altmış santimde yirmi dört aralık böler ama yirmi beş mertek gerekir; iki uçtaki mertekler unutulduğunda düzlem başına bir eleman eksik kalır.
Çatı arasını oda yapmayı düşünüyorum, bu hacim yeterli mi?
Hacim bir ilk göstergedir, kullanılabilirlik değildir. Ayakta durulabilen alan diz duvarı yüksekliğine ve eşik kabulüne bağlıdır; onu ayrı bir hesapla çıkarmak gerekir.
Çatı arası piyeslerin koşulları Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ve yerel plan notlarından gelir.
Sık sorulan sorular
Bina genişliğini mi yoksa yarı genişliği mi girmeliyim?
Bina genişliğinin tamamını girin — yani mahyaya dik kenarın tam ölçüsünü. Araç yarıya kendisi böler ve mahya yüksekliğini oradan hesaplar. Yarı genişlik girilirse mahya yarı yüksekliğinde çıkar.
Eğimi derece olarak biliyorum, yüzdeye nasıl çeviririm?
Yüzde eğim, açının tanjantının yüz katıdır. 20° yaklaşık %36, 30° yaklaşık %58, 40° yaklaşık %84, 45° ise tam %100 eder. Araç yüzde eğim ister.
Saçak ve alınlık çıkmasını aynı değer girsem olur mu?
Olur, ama proje çoğu zaman ikisini farklı tutar. Saçak cephe korumasına, alınlık ise uç duvarın gölgelenmesine ve rüzgârlık detayına göre belirlenir. İkisini ayrı girmek rüzgârlık ve alın tahtası metrelerini doğru ayırır.
Mertek kesitini araç seçiyor mu?
Hayır. Araç adet ve boy verir; hangi kesitin yeterli olduğu kar-rüzgâr yükü, açıklık ve malzeme sınıfıyla verilen bir taşıyıcı sistem kararıdır. Kesit kararı için ilgili meslek mensubuna danışın.
Bu araç fiyat veriyor mu?
Hayır — bu araç fiyat vermez. Çıktı yalnız miktar, uzunluk, alan ve adettir. Fiyat alanı bu aracın çıktı tipinde yapısal olarak bulunmaz.
Hazır kurgular
Sık rastlanan ölçülerle dolu açılan sayfalar — girdileri kendi işinize göre değiştirebilirsiniz.
İlgili hesap araçları
Aynı işin komşu kalemleri — hepsi ücretsiz ve miktar odaklı.
Bu araç bilgilendirme ve ön-hesap amaçlıdır; bir mühendislik/mimarlık hizmeti, projesi veya statik/ruhsat hesabı değildir. Sonuçlar genel kabul görmüş hesap yöntemlerine ve girdilerinize dayalı yaklaşık değerlerdir; hiçbir doğruluk veya uygunluk garantisi verilmez. Kesin proje, uygulama ve son doğrulama sorumluluğu kullanıcıya ya da ilgili meslek mensubuna aittir.