Pergola Hesaplama — Gölgeleme Oranı, Kadron ve Kesim Planı

Bir kadronun zemine düşürdüğü gölgenin genişliği iki parçadan oluşur: kadronun kendi genişliği ve yüksekliğinin eğik güneşte ürettiği ek izdüşüm. Güneşin ufuktan yükseklik açısı θ ise ek izdüşüm, kadron yüksekliğinin kotanjant θ ile çarpımıdır. Toplam gölge izi bu iki değerin toplamıdır ve gölgeleme oranı, izin aks aralığına bölümüdür. Oran birden büyük çıkamaz; büyüdüğü noktada gölgeler üst üste biner ve ızgara o açıda tam kapalı davranır.

Bunun pratik sonucu şudur: gölgeyi artırmanın iki yolu vardır ve ikisi aynı şey değildir. Aralığı daraltmak her açıda oranı artırır ama malzeme adedini de artırır. Kadronu yükseltmek ise eğik güneşte oranı büyütür, tam tepe güneşte hiç değiştirmez. Yaz öğlesinde serinlik, kış ikindisinde ışık isteniyorsa karar bu iki kolun arasındadır.

Araç oranı yalnız girdiğiniz açıda raporlar; hangi açının sizin için doğru olduğunu söylemez. Konum, yön ve mevsim bir tasarım kararıdır ve gölge ihtiyacı kullanım saatine göre değişir.

Kadron adedi, kiriş boyunun aks aralığına eşit bölünmesiyle bulunur: girdiğiniz aralık bir üst sınırdır, bölme sayısı yukarı yuvarlandığı için gerçek aralık ona eşit ya da ondan küçük çıkar. Her kadron pergolanın kısa kenarını kat eder, yani kadron boyu genişliktir.

Kesim planı ise çubuktan çıkar. Kadron boyu stok çubuğundan kısaysa bir çubuktan kaç kadron çıktığı hesaplanır ve çubuk sayısı buna göre bölünür. Kadron çubuktan uzunsa tersi olur: bir kadron için birden çok parça gerekir ve ek yerleri ayrı bir işçilik kalemidir. Araç iki hâli de ayırır ve toplam çubuk boyu ile net kadron boyu arasındaki farkı kesim firesi olarak listeler.

Fire, tedarikçinin çubuk boyuna doğrudan bağlıdır. Aynı pergola 4 metrelik çubukla başka, 6 metrelik çubukla başka fire verir; bu yüzden stok boyu kullanıcı girdisidir, sabit bir varsayım değildir.

Kirişin iki ucundaki konsol serbest çıkmadır ve ayak taşımaz. Bu yüzden ayaklar kiriş boyuna değil, iki konsol düşüldükten sonra kalan aks boyuna dizilir. Aks boyu hedef aralığa eşit bölünür ve n açıklık n+1 ayak ister; pergolanın iki uzun kenarında birer sıra olduğu için toplam ayak sayısı bunun iki katıdır.

Her ayağın altında bir nokta temel bulunur. Ankraj plakalı bağlantıda ayak betona gömülmez, çukurun tamamı beton olur; gömülü bağlantıda ayağın kapladığı hacim beton miktarından düşülür. Araç iki hâli ayrı hesaplar ve kazı ile beton hacmini ayrı kalemler olarak verir.

Temel ölçüsü, açıklık ve kesit seçimi bu aracın kararı değildir. Ahşap taşıyıcılarda TS EN 1995-1-1, alüminyumda TS EN 1999-1-1 tasarım esaslarını; kar ve rüzgâr yükünü TS EN 1991-1-3 ve TS EN 1991-1-4 tanımlar. Yapısal kereste dayanım sınıfları TS EN 338, dış ortam kullanım sınıfları TS EN 335 kapsamındadır.

Boyanan yüzey üstten görünen alan değildir. Her kadron dört yüzünden boyanır, yani bir kadronun boyanan alanı kesit çevresi ile boyunun çarpımıdır. İnce ve sık kadronlu bir ızgarada bu toplam, gölgelik altı plan alanının birkaç katına çıkar.

Araç kadron, ana kiriş ve ayakların kesit çevrelerini ayrı ayrı alır ve toplam boya-emprenye alanını tek kalemde verir. Kaç kat uygulanacağı, hangi ürünün ne sarfiyatla gittiği üretici föyünün konusudur; araç bu alanı üretir, tüketim beyan etmez.