Giyotin cam firmasına teklif istemeden önce sorulacak sorular Yedi Soru Tutanağı'nda toplanır: kesin ölçüyü kim ve ne zaman alacak, cam ile profilin belgesi hangisi, hareket ve denge sistemi ne, su nereden tahliye olacak, montajı kim imzalayacak, teslim tarihi hangi gün, garanti ve servisin muhatabı kim. 7 cevabın hepsi aynı gün yazıya geçirilir.
Keşif günü masaya iki bardak çay geliyor, usta balkonu ölçüyor, telefonundan birkaç fotoğraf gösteriyor ve konuşma akıyor: cam kalın olacak, su akmaz, montaj iki günde biter. Herkes iyi niyetli, kimse yalan söylemiyor. Sonra teklif kâğıdı geliyor; üzerinde bir kalem adı, bir ölçü satırı ve bir toplam var. Aylar sonra ilk kuvvetli yağmurda su içeri sızdığında ya da servis için aradığınız numara sizi başka bir ekibe yönlendirdiğinde, o gün konuşulanların hiçbirinin yazılı olmadığını fark ediyorsunuz. Sorunun kaynağı kötü niyet değil, sözlü bir günün yazılı bir belgeye dönüşmemiş olması. Bu yazı, teklif kâğıdı yazılmadan önce masada sorulacak soruları ve cevapların nasıl kayda geçeceğini anlatıyor.
Keşifte konuşulan şey teklif kâğıdına neden geçmiyor?
Keşif günü her şey sözlü akar: usta balkonu adımlar, korkuluğu tıklatır, kolonu gösterir ve «burada sorun çıkmaz» der. Teklif kâğıdı ise dar bir belgedir; genelde kalem, adet ve tutar taşır. Konuşulanların çoğu o kâğıda hiç geçmez, çünkü teklif bir anlatı değil bir toplamdır.
Giyotin sistemin mekaniği bu boşluğu büyütür. Paneller iki yandaki dikey raylarda kayar; ağırlık ya karşı ağırlıkla ya gaz amortisörüyle dengelenir. Halat veya kayış, makara ve motorlu sistemlerde motor, zamanla aşınan kalemlerdir. Su yönetimi de iki katmanlıdır: kıl fitil ile conta sızdırmazlığı, kasa altındaki kanal ise tahliyeyi üstlenir. Sistem hareketli olduğundan hedef, giren suyun kontrollü çıkmasıdır.
Bu kalemlerin hiçbiri tutarın yanına kendiliğinden yazılmaz. Üstelik geri dönüş kapısı da dar: İş Yeri Dışında Kurulan Sözleşmeler Yönetmeliği madde 14 birinci fıkra (a) bendi (14/01/2015 tarihli, 29236 sayılı Resmî Gazete), tüketicinin istekleri veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan mallarda cayma hakkını kapatır. Ölçüye göre üretilen giyotin cam bu tanıma girer. Bu yüzden bütün sorular imza öncesine yığılır.
Yedi Soru Tutanağı'nda hangi sorular hangi sırayla sorulur?
Yedi Soru Tutanağı, keşif masasında sırası değişmeyen yedi başlıktan oluşur. Birincisi ölçü: kesin ölçüyü kim, hangi imalat aşaması bittikten sonra alacak. İkincisi cam ve profil: hangi cam işlemden geçmiş, profilin alaşımı ve et kalınlığı ne, belgesi hangisi. Üçüncüsü hareket: denge karşı ağırlıkla mı amortisörle mi sağlanıyor, taşıma kapasitesi hangi kaleme yazılı.
Dördüncüsü su: sızdırmazlık hangi fitil ve contayla sağlanacak, tahliye kanalı nereye açılacak, temizliğini kim yapacak. Beşincisi montaj: işi hangi ekip yapacak ve sözleşmeye kim imza atacak. Altıncısı takvim: kesin ölçü, üretim ve montaj hangi tarihlerde, gecikmenin sözleşmedeki karşılığı ne. Yedincisi garanti ve servis: garanti hangi tarihte başlıyor, arıza günü aranacak numara kimin.
Yedi başlığın ortak noktası şu: hiçbiri «evet» ya da «hayır» ile kapanmaz, her biri bir cümle cevap ister. Tutanağın adı buradan gelir: sorular sırayla sorulur, cevaplar aynı gün tek sayfaya yazılır, iki taraf altını imzalar. İki yazılı teklif elinize ulaştıktan sonraki satır satır kıyas ayrı bir iştir ve kendi kuralı vardır; onu teklif karşılaştırma rehberimize bırakıyoruz.
Sözlü cevap masada nasıl kayda geçer?
Soru sormak tek başına yetmez; cevabın nereye yazıldığı sonucu belirler. Firmanın matbu sözleşmesini değiştirmesini istemeyin. Altına «ek teknik şartname» başlıklı tek sayfa ekleyin, yedi başlığı sırayla yazın, karşılarına o gün alınan cevabı geçirin ve iki taraf imzalasın. Ön bilgilendirmenin yazılı, açık ve en az on iki punto olması zaten İş Yeri Dışında Kurulan Sözleşmeler Yönetmeliği madde 5 gereğidir (14/01/2015 tarihli, 29236 sayılı Resmî Gazete).
İkinci hamle belge istemektir. Yapı Malzemeleri Yönetmeliği madde 9 ikinci fıkra (10/07/2013 tarihli, 28703 sayılı Resmî Gazete), talep hâlinde performans beyanının yazılı bir kopyasının son kullanıcıya verileceğini söyler; aynı Yönetmeliğin 6 ve 10 uncu maddeleri, uyumlaştırılmış standart kapsamındaki yapı malzemesi için beyan olmadan CE işareti konulamayacağını belirtir. Cam ve profil sorusunun somut karşılığı budur.
Üretici ve satıcı kaynaklarını okurken şu ayrımı yapın: mekanizma açıklamaları işinize yarar, performans iddiaları teklif masasında delil sayılmaz. «Kolay kalkıyor» bir kalite göstergesi değil, denge ayarının göstergesidir; kaç kilo taşıdığı ise satan tarafın sayfasından değil, sözleşmeye yazılan taahhütten öğrenilir.
| Sıra ve başlık | Neden sorulur | İyi cevap neye benzer | Kaçamak cevap neye benzer |
|---|---|---|---|
| 1. Ölçü | Erken alınan ölçü imalatı yanlış bağlar; kesilen profil geri dönmez | «Kesin ölçüyü sıva ve korkuluk bittikten sonra, şu tarihte biz alırız; tutanağı ikimiz imzalarız» | «Onu montajda hallederiz, şimdilik yaklaşık yazıyoruz» |
| 2. Cam ve profil | Aynı görünen iki sistem cam işlemi, alaşım sınıfı ve et kalınlığında ayrışır | İşlem adı söylenir ve talep hâlinde performans beyanının yazılı kopyasının verileceği kabul edilir | «Bizim camımız zaten iyidir, merak etmeyin» |
| 3. Hareket ve denge | Halat veya kayış, makara ve motor aşınan kalemlerdir; yedek parçası konuşulmalıdır | Denge yöntemi adıyla söylenir, taşıma kapasitesi ve yedek parça temini sözleşmeye yazılır | «Parmağınızla kaldırırsınız» deyip kapatmak |
| 4. Su ve fitil | Sistem hareketli olduğu için hedef, giren suyun kontrollü tahliyesidir | Fitil ve conta tipi, tahliye kanalının çıkış yeri ve temizlik sorumlusu tarif edilir | «Hiç su geçirmez, sıfır sızdırma» cümlesi |
| 5. Montaj ve imza | Ayıplı hizmette muhatabın kim olduğunu ekip değil, sözleşmedeki imza belirler | Sözleşmede tek satıcı tarafı yazılır ve montajdan da o tarafın sorumlu olduğu kabul edilir | «Montajı anlaşmalı ekip yapar, sorun olursa onlar bakar» |
| 6. Teslim takvimi | İş yeri dışında kurulan sözleşmelerde sabit gün sınırı yoktur; süre yazılmazsa gecikmenin dayanağı da olmaz | Kesin ölçü, üretim ve montaj için ayrı tarihler ve gecikmenin sonucu yazılır | «Yoğunluğa göre değişir, en geç birkaç haftaya» |
| 7. Garanti ve servis | Garanti teslimle başlar; kullanım ömrü boyunca bakım ve onarım ayrı bir yükümlülüktür | Garanti belgesi düzenleneceği, başlangıç tarihi ve servis muhatabının adı yazılır | «Garantimiz var tabii» deyip belge tarihini boş bırakmak |
Teklifteki bedeli hangi kalemler belirler?
Aynı ölçüdeki iki balkon için aynı hafta alınan iki teklif farklı çıkar; bu tek başına bir sorun değildir. Parayı hangi kalemin bağladığı ise bellidir. Cam tarafında camın kalınlığı ve geçirdiği işlem, profil tarafında alaşım sınıfı ile et kalınlığı bedeli üretimde bağlar. Bunlar Yedi Soru Tutanağı'nın ikinci başlığıdır; sorulmazsa teklifler arasındaki fark görünmez kalır.
Saha tarafında başka kalemler devreye girer: açıklığın genişliği ve panel ağırlığı, dengeyi karşı ağırlıkla mı motorla mı kuracağınız, kasa altında tahliye kanalı açmak için gereken işçilik, cephenin yüksekliği ve montajın sepetli araç isteyip istemediği. Bir de görünmeyen kalem var: servisin ne kadar yakından geleceği. Uzak servis, ilk arızada zaman olarak faturalanır.
Yedi başlığı sırayla sorduğunuzda masada bir gerilim doğar; bu normaldir ve karşı tarafın itirazlarının çoğunda haklı bir çekirdek vardır. Aşağıdaki «Karşı tarafın cevabı» tablosu, en sık duyulan dört cümleyi, arkasındaki makul kaygıyı ve tutanağı bozmadan verilecek karşılığı yan yana koyar. Amaç tartışmayı kazanmak değil, sözlü cevabı yazılı hâle getirmektir.
| Karşı tarafın cümlesi | Ne demek istiyor | Haklı olduğu yer | Sizin karşılığınız |
|---|---|---|---|
| «Kesin ölçüyü montajda alırız, şimdi yaklaşık veriyoruz.» | Pratikte söylenen şu: ölçü riski, imalat başlayana kadar tarihsiz biçimde askıda kalacak | Sıva, korkuluk ve şap payı bitmeden alınan ölçü imalatı yanlış bağlar; erken kesilen profil düzeltilemez | «Anlaştık. Sözleşmeye tek satır yazalım: kesin ölçü hangi tarihte, kim tarafından ve hangi aşama bittikten sonra alınacak, tutanağı iki taraf imzalayacak.» |
| «Bizim camımız zaten temperli, merak etmeyin.» | Cevap cam tipini söylüyor, camın hangi işlemden geçtiğini ve belgesini söylemiyor | Bu sistemlerde temperli cam yaygın kullanılır; itiraz bu yönüyle yersiz değil | «Temperli olduğunu kabul ediyorum; ısıl banyodan geçip geçmediğini ve belgesini soruyorum: uyumlaştırılmış standart kapsamındaysa performans beyanının yazılı kopyasını Yapı Malzemeleri Yönetmeliği madde 9 ikinci fıkra uyarınca istiyorum.» |
| «Montajı anlaşmalı ekip yapıyor, sorun olursa onlar bakar.» | Cümle işi fiilen yapacak ekibi tarif ediyor, sorumluluğun kimde kalacağını değil | İş yükü dalgalı bir sektörde anlaşmalı ekiple çalışmak olağandır; ekip deneyimli de olabilir | «Ekibin kim olduğu ayrı konu, kimin imza attığı ayrı. Ayıplı hizmetten sorumluluk 6502 sayılı Kanun madde 13 ve 15'e göre sözleşmedeki tarafta; belgede tek muhatap yazsın yeter.» |
| «Bu kadar detayı sözleşmeye yazamayız, standart formumuz var.» | Keşifte konuşulanların matbu metnin dışında kalacağı söyleniyor | Matbu sözleşme kullanmak normaldir; her müşteriye özel metin yazmak küçük bir işletme için gerçek bir yüktür | «Formunuzu değiştirmeyin. Altına ek teknik şartname başlıklı tek sayfa ekleyelim, yedi başlık orada dursun, iki taraf imzalasın.» |
Ustanın gözü: hangi cevap iyi görünüp boş çıkar?
Sezgiye aykırı olan şu: «camımız temperli» cevabı güven verir ama soruyu kapatmaz. Temperli cam ile ısıl banyodan geçirilmiş temperli cam ayrı ürünlerdir; ikincisi TS EN 14179-1 standardında ayrıca tanımlanır. Sorulacak şey camın adı değil, hangi işlemden geçtiği ve bunun belgede nerede yazdığıdır.
Nasıl anlarsınız? İyi cevap belge adı verir, tarih söyler, sorumlunun adını geçer; kaçamak cevap sıfat verir. «Merak etmeyin» bir sıfattır. Sıfatla kapanan başlığın bedeli ilk kışta çıkar: tahliye kanalını kimin temizleyeceği konuşulmadığı için kanal tıkanır, sistem su tutar.
Doğru hamle iki cümledir. Birincisi: «Bu yedi başlığı ek şartnameye yazalım, ikimiz de imzalayalım.» İkincisi: «Ölçü tutanağını o gün iki taraf imzalayacak.» Sözlü kalan her başlık sonradan «onu konuşmamıştık» cümlesine dönüşür.
Kural nerede kırılır: Yedi Soru Tutanağı, ortak alana dokunan işlerde tek başına yetmez. 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu madde 19 ikinci fıkra (02/07/1965 tarihli, 12038 sayılı Resmî Gazete), ortak yerlerde tesis için kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızasını arar. Rıza yoksa aynı madde eski hâle getirme yolunu açar.
İlgili rehberler
- Elinizdeki iki yazılı teklifi satır satır kıyaslama yöntemi
- Ölçünün teklifi neden milimetrede kaydırdığı
- Servisin gelecek yıl da geleceğini önceden ölçmenin yolu
- WhatsApp Fiyat Teklifi Bağlayıcı mı? Üç Satır Kuralı
- Faturasız Ucuz Teklifin Gizli Bedeli: İndirim mi, Hak Kaybı mı?
- Kaporayı Verdim, Firma Kayboldu: Üç Dilim Ödeme Kalkanı
Sık sorulanlar
Giyotin cam firmasına ilk olarak ne sormalıyım?
Sıra bellidir ve Yedi Soru Tutanağı olarak akılda kalır: birinci ölçü, ikinci cam ve profil, üçüncü hareket ve denge, dördüncü su ve fitil, beşinci montaj ve imza, altıncı teslim takvimi, yedinci garanti ve servis. Bu sıra tesadüf değil; her başlık bir öncekinin cevabına dayanır. Ölçü ne zaman alınacağı belli olmadan takvim konuşulamaz, montajı kimin yapacağı belli olmadan garanti muhatabı yazılamaz. Hepsini bir oturuşta sorun, cevapları o gün tek sayfaya geçirin ve iki taraf imzalasın.
Kesin ölçüyü montaj günü alacaklarını söylüyorlar, kabul etmeli miyim?
Kabul edilebilir, ama tarihsiz kabul etmeyin. Ölçünün sonraya bırakılmasında teknik olarak haklı bir taraf var: sıva, korkuluk ve şap payı bitmeden alınan ölçü imalatı yanlış bağlar. Sizin işiniz riski değil belirsizliği kaldırmak. Sözleşmeye üç şey yazılsın: ölçü hangi imalat aşaması bittikten sonra alınacak, kim alacak, ölçü sonrası kalemler değişirse bu nasıl bildirilecek. Ölçü günü tutulan tutanakta da o gün balkonda hangi işin bitmiş, hangisinin bekliyor olduğu tek satırla yer alsın. Sonradan «ölçü tutmadı» denirse tartışma o satırın üstünde yürür.
Cam ve profilin belgesini isteme hakkım var mı?
Uyumlaştırılmış standart kapsamındaki yapı malzemeleri için evet. Yapı Malzemeleri Yönetmeliği madde 6 ve madde 10 ikinci fıkra (10/07/2013 tarihli, 28703 sayılı Resmî Gazete), imalatçının performans beyanı düzenlemesini ve beyan yoksa CE işareti konulamayacağını söyler; aynı Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin ikinci fıkrası, talep hâlinde performans beyanının yazılı bir kopyasının son kullanıcıya da verileceğini belirtir. Keşif masasındaki somut cümleniz şu: «Beyanın yazılı kopyasını istiyorum.» Bu talebi ek şartnameye tek satır olarak yazdırmak, sözlü söz almaktan daha sağlam durur.
Montajı taşeron yapıyorsa sorun çıkınca kime giderim?
Muhatabı ekip değil, sözleşmedeki imza belirler. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun madde 11 (28/11/2013 tarihli, 28835 sayılı Resmî Gazete) ayıplı malda tüketiciye sözleşmeden dönme, indirim, ücretsiz onarım ve ayıpsız misli ile değişim haklarından birini seçme imkânı verir; ücretsiz onarım ile değişim üretici ve ithalatçıya karşı da kullanılabilir, satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur. Ürün sağlam ama montaj hatalıysa ayıplı hizmet hattı işler: madde 13 ve 15 ayrı seçimlik haklar tanır, madde 16 ise sorumluluğu hizmetin ifa edildiği tarihten itibaren iki yıllık zamanaşımına bağlar.
Teslim tarihi sözleşmede yazmıyorsa gecikmede ne yapabilirim?
Zorlanırsınız, çünkü dayanak metinden doğar. İş Yeri Dışında Kurulan Sözleşmeler Yönetmeliği madde 15 (14/01/2015 tarihli, 29236 sayılı Resmî Gazete) satıcının «taahhüt ettiği süre içinde» edimini yerine getirmesini ister; sabit bir gün sınırı koymaz. Başka satış biçimleri için okuduğunuz gün sayılarını da buraya taşımayın: keşifte imzalanan sözleşme, iş yeri dışında kurulan bir sözleşmedir ve süreyi kanun değil sizin yazdırdığınız tarih belirler. Bu yüzden tek çözüm imzadan önceki dakikadadır: kesin ölçü, üretim ve montaj için ayrı tarihler ve gecikmenin sonucu sözleşmeye yazılsın.
İlk kışta su alırsa ispat kimde olur, ne kadar süre hak arayabilirim?
İlk altı ay sizin lehinize kurulmuştur. 6502 sayılı Kanun madde 10 (28/11/2013 tarihli, 28835 sayılı Resmî Gazete), teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıbın teslim anında var olduğunu kabul eder; malın ayıpsız olduğunu ispat satıcıya düşer. Sorumluluk teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir (madde 12), garanti süresi de teslimle başlar ve madde 56 ile Garanti Belgesi Yönetmeliği madde 5 (13/06/2014 tarihli, 29029 sayılı Resmî Gazete) uyarınca asgari iki yıldır. Anlaşmazlıkta tüketici hakem heyeti ya da tüketici mahkemesi yolu açıktır; hangisine gideceğinizi her yıl güncellenen parasal sınır belirler.
Ölçünüze göre sistem, ayak yerleşimi ve fiyat bandı için pergola rehberinden devam edin.
Pergola Rehberi