Alüminyum doğrama fiyatı üç künyede bağlanır ve teklif kâğıdında çoğu zaman tek toplama iner: profil künyesi ısı yalıtımlı mı yalıtımsız mı, cam künyesi ara çıta ve dolgu, montaj künyesi kilit noktası ile söküm. Üç Künye Kuralı bu 3 satırı teklife yazdırır; satır yoksa yerine tek bir soru sorulur.
Masanın üstünde iki teklif var. İkisinde de aynı iki kelime yazıyor, «alüminyum doğrama», ikisinde de tek bir toplam rakam duruyor ve aradaki fark, o rakamın neyi kapsadığını bilmediğiniz için havada kalıyor. Ucuz olanı seçseniz «acaba eksik bir şey mi var» diye düşünüyorsunuz, pahalı olanı seçseniz «acaba fazlasını mı ödüyorum» diye. Kimse size yalan söylemiyor olabilir; sorun, iki kâğıdın da aynı adı taşıyıp aynı şeyi anlatmaması. Fark üç künyede saklı ve teklifte görünmeyen de tam olarak o üç satır.
Aynı ada sahip iki teklif neden aynı işi anlatmaz?
Alüminyum doğrama bir ürün adı değil, bir sistem ailesidir. 18/8/2024 tarihli, 32636 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan tebliğle Yapı İşleri Genel Teknik Şartnamesi'ne eklenen «Kapı, Pencere ve Camlama Sistemleri İşleri Genel Teknik Şartnamesi», ayrımı birebir yazar: ısı bariyerli profillerle üretilen sistem ısı yalıtımlı, sadece alüminyum profillerle üretilen sistem ısı yalıtımsız sistem olarak adlandırılır (16.1.4.2.2).
İki teklif de «alüminyum doğrama» yazabilir; biri bu ayrımın bir yanında, öteki öbür yanında durabilir. Aynı şartnamenin 16.1.4.3.1 maddesi, doğramaların «talep edilen sınıflarda» TS EN 1026, TS EN 1027, TS EN 12211 ve TS EN 14024'e göre test edilmesini ister. Cümlenin ağırlığı «talep edilen» ifadesindedir: sınıfı isteyen taraf alıcıdır.
Sınıf istenmediğinde satıcı kural dışına çıkmış olmaz; sınıf yalnızca kâğıda geçmemiş olur. 16.1.4.4 maddesi ise aynı işi altı ayrı yönetmeliğe bağlar; aralarında Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (10/7/2013 tarihli, 28703 sayılı Resmî Gazete) ile Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği (5/12/2008 tarihli, 27075 sayılı Resmî Gazete) de var. Fiyat farkı çoğu zaman bu başlıkların hangisinin nasıl karşılandığında saklıdır.
Üç Künye Kuralı teklifi nasıl okunur hâle getirir?
Teklifi karşılaştırılabilir kılmanın yolu, üç kalemi ada değil künyeye bağlamaktır. Üç Künye Kuralı şu sırayla işler ve sıra değişmez: profil künyesi, cam künyesi, montaj künyesi. Her künye tek satırdır; satır yoksa yerine tek bir soru sorulur. Amaç pazarlık etmek değil, iki teklifin aynı şeyi anlatır hâle gelmesidir.
Profil künyesi şunu söyler: sistem ısı yalıtımlı mı yalıtımsız mı, hangi seri kullanılıyor, kesit hangi rüzgâr ve statik varsayımına göre seçildi. Isı bariyeri sıradan bir plastik çıta değil, ölçülebilir bir bileşendir: şartname bariyerin ısı iletim katsayısını 0,32 W/mK, eğilme mukavemetini en az 80 MPa, darbe dayanımını 30 kJ/m² olarak künyeler (16.1.4.3.1, Tablo 2).
Cam künyesi camı tek kelimeyle geçmez: kaç cam, ara çıta cinsi, dolgu kuru hava mı argon mu, kaplama hangi yüzeyde. Montaj künyesi ise kilit noktası sayısını, fitil sistemini, kör kasa yalıtım bandını ve sökülen eski doğramanın kimin işi olduğunu yazar. Üçü birlikte, teklifi tek bir toplam rakam olmaktan çıkarır.
Künyeler teklifte hangi satırda görünür, satır yoksa ne sorulur?
Üç Künye Kuralının üç satırı sahada tek bir e-postaya sığar. Profil künyesi için teklifte «ısı yalıtımlı sistem» ya da «ısı yalıtımsız sistem» ibaresi aranır; ibare yoksa soru şudur: bu seri ısı bariyerli mi, bariyerin kayma dayanımı TS EN 14024'e göre değerlendirildi mi? Isıl geçirgenliğin hesapla mı (TS EN ISO 10077-1), testle mi (TS EN ISO 12567-2) belirlendiği de aynı satıra yazılabilir.
Cam künyesi için ünitenin bileşenleri aranır. Şartname yalıtım camını, iki ya da daha çok cam plakanın arasına kuru hava veya argon konularak fabrikada birleştirilmesi olarak tanımlar (16.3.2.1); yani dolgu gazı bir tercihtir, varsayılan değil. Lamine cam ise emniyet ve güvenlik ihtiyacıyla birlikte dışarı düşme riski varsa istenir (16.3.2.2).
Montaj künyesi en kısa satırdır ama en çok şikâyeti taşır. Şartname çelik kör kasa ile alüminyum arasına 3 mm kalınlığında ve ısı iletim katsayısı en fazla 0,040 W/mK olan yalıtım bandı konmasını, köşe birleşimlerinin 90° ve boşluksuz yapılmasını, koruyucu folyonun montajdan en fazla 1,5 ay sonra kaldırılmasını ister (16.1.4.3.1).
| Künye (sıra sabittir) | Teklifte bu satır gösterir | Satır yoksa sorulacak tek soru | Dayanağı |
|---|---|---|---|
| 1. Profil künyesi | Sistem adı ve «ısı yalıtımlı / ısı yalıtımsız» ibaresi, kesit ve statik varsayımı | Bu seri ısı bariyerli mi, hangi hava-su-rüzgâr sınıfında test edildi, ısıl geçirgenlik hesapla mı testle mi belirlendi? | Şartname 16.1.4.2.2 ve 16.1.4.3.1 (TS EN 1026, TS EN 1027, TS EN 12211, TS EN 14024) |
| 2. Cam künyesi | Cam sayısı, ara çıta cinsi, dolgunun kuru hava mı argon mu olduğu, kaplamanın yüzeyi | Ünite hangi mamul standardına göre üretildi ve kaplama hangi yüzeyde; lamine gereken bölüm hangisi? | Şartname 16.3.2.1, 16.3.2.2 ve 16.3.5 (TS EN 1279-5, TS EN 1096, TS EN 12150-2, TS 13433) |
| 3. Montaj künyesi | Kanat başına kilit noktası sayısı, fitil sistemi, kör kasa yalıtım bandı, söküm ve temizlik | Ankraj tipi ne, kör kasa ile alüminyum arasına yalıtım bandı konacak mı, koruyucu folyoyu kim ne zaman alacak? | Şartname 16.1.4.3.1, 16.3.3 ve 16.7.3 (bağlantı elemanları) |
Parayı hangi kalem, tam olarak nerede bağlar?
Aynı ölçüdeki iki cephe farklı bedellerle çıkabilir; farkı yapan kalemler bellidir. Profil tarafında parayı bağlayan şey ısı bariyerinin derinliği ve kesitin taşıyıcılığıdır: bariyer derinleştikçe iki alüminyum kabuk arasındaki mesafe büyür, kesit ağırlaşır ve birleşimin kayma dayanımı kritik hâle gelir. Kesit, statik hesapla ve talep edilen rüzgâr sınıfıyla belirlenir.
Cam tarafında para cam sayısında değil kombinasyonda bağlanır: kaplamanın yüzeyi, ara çıtanın cinsi ve dolgu gazı. Montaj künyesi tarafında kilit noktası sayısı, fitil sistemi ve saha koşulları bağlar: yükseklik nedeniyle araç gerekiyor mu, eski doğramanın sökümü kimin işi. Bir de ısıl eşik var: Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği madde 8 (5/12/2008 tarihli, 27075 sayılı Resmî Gazete), camlama oranı %60 ve üzerindeki binalarda pencere sisteminin ısıl geçirgenliğini 2,1 W/m²K ile sınırlar. Bu bir tasarım eşiğidir, ürün fiyatı değildir.
Üretici ve satıcı sayfalarından mekanizmayı alın; performans iddiasını almayın. Bariyer çıtasının profile nasıl geçirildiği işinize yarar; «ömür boyu sorunsuz» cümlesi karşılaştırmada delil sayılmaz. Künye istendiğinde gelen itirazların çoğu makuldür; aşağıdaki «Karşı tarafın cevabı» tablosu bunları ve karşılıklarını gösterir.
| Karşı tarafın cümlesi | Ne demek istiyor | Haklı olduğu yer | Sizin karşılığınız |
|---|---|---|---|
| «Biz ısmarlama üretiyoruz, bizde performans beyanı aranmaz.» | Seri üretim yapmadığını, her işi projeye göre kestiğini söylüyor. | Gerçekten haklı olabilir: Yapı Malzemeleri Yönetmeliği madde 7 (10/7/2013 tarihli, 28703 sayılı Resmî Gazete), yapı işine has ve seri üretime tabi olmadan sipariş üzerine üretilen, güvenli montajından da aynı imalatçının sorumlu olduğu malzemeyi beyandan muaf tutar. | Muafiyet belgeyi kaldırır, performansı kaldırmaz. Beyan yoksa aynı bilgi sözleşmeye yazılır: hangi seri, ısı bariyerli mi, hangi sınıfta test edilmiş, ısıl geçirgenlik hesapla mı testle mi belirlendi. |
| «Sınıf yazmıyoruz, çünkü müşteri talep etmedi.» | Şartnamedeki dili aynen kullanıyor. | Tamamen haklı: şartname 16.1.4.3.1 birebir «talep edilen sınıflarda» testten söz eder. Sınıfı isteyen taraf alıcıdır; istenmemişse satıcı keyfî davranmış olmaz. | O hâlde talep şimdi ve yazılı yapılır: teklife «TS EN 1026, TS EN 1027 ve TS EN 12211'e göre hangi sınıf» satırı eklenmesi istenir. Bu bir suçlama değil, eksik girdinin tamamlanmasıdır. |
| «Isıcam ısıcamdır, aralarında fark yok.» | Ünitenin adını yazmayı yeterli sayıyor, bileşenlerini ayırmıyor. | Kısmen haklı: iki ünite de aynı mamul standardına uygun olabilir ve gündelik kullanımda fark hissedilmeyebilir. | Fark ünitenin adında değil bileşenlerinde: kaplamanın yüzeyi, ara çıtanın cinsi, dolgunun kuru hava mı argon mu olduğu. Şartname 16.3.2.1 ve 16.3.2.2 bunları ayrı ayrı tanımlar; teklifte de ayrı ayrı yazılabilir. |
| «Montaj zaten fiyata dahil, ayrıca yazmaya gerek yok.» | Montajı bir bütün olarak fiyatladığını, kalem kalem ayırmadığını söylüyor. | Haklı olduğu yer var: montaj gerçekten dahil olabilir ve her vidayı teklife dökmek pratik değildir. | Sorun kapsam değil sınır: kör kasa yalıtım bandı, ankraj tipi, eski doğramanın kaldırılması ve koruyucu folyonun ne zaman alınacağı kimin işi? Üç satır yeter, kalem sayısı artmaz. |
Ustanın gözü: «su alıyor» şikâyeti aslında nereden çıkar?
Şikâyetin çıktığı yer çoğu zaman şaşırtır: «rüzgâr geçiyor, yağmurda su alıyor» sözü camdan değil, cam takozundan çıkar. Şartname 16.3.3, ispanyolet üzerindeki kilitleme pimlerinin bulunduğu noktalarda boşluğun cam takozlarıyla doldurulmasını ister; aksi hâlde profil kilitleme sırasında esner ve beklenen sızdırmazlık performansı sağlanamaz.
Nasıl anlarsınız? Kolu çevirip kanadı kapattığınızda baskının kanat boyunca eşit olmadığını, kilit noktalarının seyrek kaldığını, alt kenardaki su tahliye kanallarının kapanmış olduğunu görürsünüz; şartname takozların bu kanalları kapatmamasını ayrıca şart koşar. Bilmemenin bedeli, aynı cepheyi ikinci kez söktürmektir.
Doğru hamle iki satırdır: teklife kanat başına kilit noktası sayısını ve fitilin köşe birleşimlerinin kendi malzemesine uygun yapıştırıcıyla birleştirileceğini yazdırmak (16.1.4.3.1). Fitil köşede kesilmeden döndürülürse tam köşede kalıcı bir kaçak yolu kalır.
Kural nerede kırılır: bu şartname kamu yapım işleri için yazılmış bir genel teknik şartnamedir, özel bir dairenin doğrama yenilemesinde satıcıyı kendiliğinden bağlamaz. Değeri, sözleşmede ona atıf yapıldığında doğar. Üç Künye Kuralı da bu yüzden «kanunen zorunlu» bir set değil, sözleşmeye yazdırılan bir settir.
İlgili rehberler
- İki teklifi satır satır karşılaştırmanın yolu
- Garantinin kapsamı tam olarak nerede biter
- Bedeli belirleyen sürücü kalemler nasıl ayrılır
- «Antrasit ama çok koyu değil»: Rengi ve Yüzeyi Firmaya Anlatmanın Yolu
- Isı Yalıtımlı Alüminyum Profil Ne Zaman Gerekir? Üç Sınır Kuralı
- Cam Balkonda Hangi Cam Kullanılır? Temperli mi, Lamine mi?
Sık sorulanlar
Alüminyum doğrama m² fiyatı neye göre değişir?
Metrekare rakamı tek başına az şey söyler. Aynı metrekare, o alanın kaç kanada, kaç kilide ve kaç birleşime bölündüğüne göre bambaşka bir işe dönüşür; geniş sabit camlı bir cephe ile aynı ölçüdeki çok kanatlı bir cephe tek rakamla anlatılamaz. Üç Künye Kuralı bu yüzden metrekareyi değil sırayı sorar: önce profil künyesi, sonra cam künyesi, sonra montaj künyesi. İki teklifi yan yana koymadan önce bu üç satırın ikisinde de yazılı olduğuna bakın. Yazılı değilse karşılaştırdığınız şey iki rakam değil, birbirini tutmayan iki varsayımdır.
Isı yalıtımlı doğrama yasal olarak zorunlu mu?
Genel bir ürün zorunluluğu biçiminde değil. Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği madde 8 (5/12/2008 tarihli, 27075 sayılı Resmî Gazete), ısı kaybeden düşey dış yüzeylerin toplam alanının %60 ve üzerinde camlama yapılan binalarda pencere sisteminin ısıl geçirgenlik katsayısının 2,1 W/m²K'yi geçmeyecek şekilde tasarlanmasını ister. Bu bir ısıl tasarım eşiğidir, ürün fiyatı değildir ve her binada aynı biçimde uygulanmaz. Şartname tarafındaki ayrım ise isim düzeyindedir: ısı bariyerli profil kullanılırsa ısı yalıtımlı, sadece alüminyum profil kullanılırsa ısı yalıtımsız sistem (16.1.4.2.2). Isıtılmayan hacimlerde bariyer gereksiz kesit olabilir.
Firmadan performans beyanı ya da CE istemeli miyim?
İsteyebilirsiniz, ama her işte çıkmayabilir. Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (10/7/2013 tarihli, 28703 sayılı Resmî Gazete) madde 6, 9 ve 10, uyumlaştırılmış standart kapsamındaki malzeme için üreticinin Türkçe performans beyanı düzenlemesini ve CE işaretinin beyan edilen performansa uygunluğu teyit etmesini öngörür. Aynı yönetmeliğin 7 nci maddesi istisna tanır: yapı işine has ve seri üretime tabi olmadan sipariş üzerine üretilen, güvenli montajından da aynı imalatçının sorumlu olduğu malzemede beyan düzenlenmeyebilir. Belge çıkmıyorsa iş kapanmaz: o zaman peşine düşeceğiniz şey kâğıdın kendisi değil, kâğıdın taşıdığı bilgidir — hangi seri, hangi sınıf, hangi yöntemle ölçülmüş.
Isıcamların arasında gerçekten fark var mı?
Aynı standarda uygun iki ünite gündelik kullanımda benzer görünebilir; fark ünitenin adında değil bileşenlerinde durur. Kaplama varsa hangi yüzeyde olduğu, ara çıtanın cinsi ve boşluğun kuru havayla mı gazla mı doldurulduğu teklifte ayrı ayrı yazılabilir; şartname bu bileşenleri ayrı ayrı tanımlar (16.3.2.1 ve 16.3.2.2). Teklifte aranacak standart adları da bellidir: TS EN 1279-5 yalıtım camı, TS EN 1096 kaplamalı cam, TS EN 12150-2 temperli, TS EN ISO 12543-2 ve -3 lamine, TS 13433 insan çarpmasıyla ilgili güvenlik kuralları; gaz kaçış hızının ölçüldüğü deney ise TS EN 1279-3'te tanımlıdır. Bunları sizin ölçmeniz gerekmez, teklifte hangisinin adının geçtiğini görmeniz yeter.
«Montaj fiyata dahil» deniyorsa ayrıca ne sormalıyım?
Kapsamı değil sınırı sorun. «Dahil» sözü çoğunlukla kanadın yerine takılmasını anlatır; anlaşmazlık sonradan, bu işin kenarlarında çıkar. Şartname montajın şakulünde, terazisinde ve diyagonalinde yapılmasını, kör kasa ile alüminyum arasına yalıtım bandı konmasını ve koruyucu folyonun belirli bir süre içinde kaldırılmasını ister (16.1.4.3.1); bağlantı elemanlarının korozyon dayanımı ile ankraj aralıkları ise 16.7.3'te künyelenir. Teklife üç satır eklenmesi yeter: ankraj tipi, sökülen eski doğramanın binadan çıkarılması ve koruyucu folyoyu kimin ne zaman alacağı. Bu üç satır kalem sayısını şişirmez, yalnızca işin nerede bittiğini yazar.
Garanti ne kadar sürer, garanti bitince sorumluluk biter mi?
Garanti Belgesi Yönetmeliği (13/6/2014 tarihli, 29029 sayılı Resmî Gazete) madde 5 ve 6 uyarınca üretici veya ithalatçı garanti belgesi düzenlemek zorundadır ve süre asgari iki yıldır; yönetmelik ekindeki listede kapı ve pencereler ile kapı açma-kapama düzenekleri 2 yıl olarak yer alır. Garanti bitince sorumluluk bitmez. Mal olarak alındıysa 6502 sayılı Kanun madde 12 (28/11/2013 tarihli, 28835 sayılı Resmî Gazete) teslimden itibaren iki yıl, konut veya tatil amaçlı taşınmazda beş yıl der; ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı uygulanmaz. İş eser sözleşmesiyle yapıldıysa 6098 sayılı Kanun madde 478 (4/2/2011 tarihli, 27836 sayılı Resmî Gazete) taşınmaz yapılarda beş yıl, ağır kusurda yirmi yıl der.
Ölçünüze göre sistem, ayak yerleşimi ve fiyat bandı için pergola rehberinden devam edin.
Pergola Rehberi